Dec 05, 2019

Tiểu luận - Tạp bút

Đọc Lại Ba Bài Thơ Với Tinh Thần Phản Tỉnh: Đỗ Trung Quân, Nguyễn Duy và Trần Tiến
Nguyễn Trọng Bình * đăng lúc 06:54:37 PM, Mar 25, 2015 * Số lần xem: 4154
Hình ảnh
#1

 

  Trước hết, tôi muốn nói một điều (có thể sẽ chạm tự ái các “ông bà thi sĩ” đương thời) là khoảng vài năm trở lại đây trên thi đàn Việt Nam tuy đang bị “lạm phát thơ”, “lạm phát nhà thơ” nhưng nếu ai đó có đốt đuốc đi từ Cao Bằng, Lạng Sơn đến mũi Cà Mau cũng khó mà tìm ra bài thơ nào mà hồn thơ lại “chạm” đến nỗi niềm và “thân phận dân tộc” tầm cỡ như những bài dưới đây của Đỗ Trung Quân, Nguyễn Duy, Trần Tiến,…. Những bài thơ mà theo tôi, nếu như ai đó còn mang nặng trong đầu những “hạt mầm định kiến” về chuyện“văn học phải phục vụ chính trị” một cách máy móc và mê muội sẽ cảm thấy vô cùng khó chịu. Nhưng nếu họ biết gạt bỏ những hạt mầm định kiến ấy ra chắc chắn họ sẽ tin và sẽ yêu văn chương nghệ thuật hơn bởi nó chính là cứu cánh cho tâm hồn con người trong cái hành trình vươn tới cái đẹp của cuộc sống. Từ đó sẽ biết quan tâm và trân trọng người nghệ sĩ hơn (dĩ nhiên là những người nghệ sĩ đích thực chứ không phải nghệ sĩ giả danh).

Đồng cảm với cách gọi của nhà nghiên cứu Chu văn Sơn khi cho rằng “Nhìn từ xa… Tổ quốc” là một “trường ca ngắn” từ đây tôi cũng mạo muội tiếp lời, với “Tạ lỗi Trường Sơn”của Đỗ Trung Quân và “Trần trụi” của Trần Tiến tổng cộng chúng ta có 3 “trường ca ngắn”.


1. Đỗ Trung Quân và Tạ lỗi Trường Sơn năm 1982

   Không biết bạn đọc nghĩ gì sau khi đọc xong bài thơ Tạ lỗi Trường Sơn của Đỗ Trung Quân nhưng với riêng tôi, đây là một bài thơ không những rất hay mà còn rất cần thiết cho mỗi người trong chúng ta hôm nay tự nhận thức, tự hoàn thiện bản thân mình. Đồng thời biết chân thành lắng nghe những sự thật từ cuộc sống và sự thật trong tâm hồn mình với tinh cầu thị, sửa sai để đưa đất nước và con người Việt Nam ngày một văn minh, tiến bộ. “Tương truyền”, bài thơ này nhà thơ Đỗ Trung Quân viết xong năm 1982 nhưng do không khí xã hội lúc ấy, ông không thể công bố. Dưới đây là nguyên văn bài thơ:


 1.
 Một ngàn chín trăm bảy mươi lăm
 Các anh từ Bắc vào Nam
 Cuộc trường chinh 30 năm dằng dặc
 Các anh đến
 Và nhìn Sài Gòn như thủ đô của rác
 Của xì ke, gái điếm, cao bồi
 Của tình dục,ăn chơi
 “Hiện sinh-buồn nôn-phi lý!!!”
 Các anh bảo con trai Sài Gòn không lưu manh cũng lính ngụy
  Con gái Sài Gòn không tiểu thư khuê các,cũng đĩ điếm giang hồ
 Các anh bảo Sài Gòn là trang sách “hư vô”
 Văn hóa lai căng không cội nguồn dân tộc
  Ngòi bút các anh thay súng
  Bắn điên cuồng vào tủ lạnh, ti vi
  Vào những đồ tiêu dùng mang nhãn Hoa Kỳ
  Các anh hằn học với mọi tiện nghi tư bản
  Các anh bảo tuổi trẻ Sài Gòn là “thú hoang” nổi loạn
  Là thiêu thân ủy mị, yếu hèn
  Các anh hùa nhau lập tòa án bằng văn chương
  Mang tuổi trẻ Sài Gòn ra trước vành móng ngựa!!!
 

 2.
 Tội nghiệp Sài Gòn quá thể
 Tội nghiệp chiếc cầu Công Lý
  Có anh thợ điện ra đi không về
 Tội nghiệp những “bà mẹ Bàn Cờ” của những ngày chống Mỹ
 Lửa khói vỉa hè nám cả những hàng me
 Tội nghiệp những người Sài Gòn đi xa
 Đi từ tuổi hai mươi
 Nhận hoang đảo tù đày để nói về lòng ái quốc
 Có ai hỏi những hàng dương xanh
  Xem đã bao nhiêu người Sài Gòn hóa thân vào sóng nước
  Tội nghiệp những đêm Sài Gòn đốt đuốc
  Những “người cha bến tàu” xuống đường với bao tử trống không
  Tội nghiệp những ông cha rời khỏi nhà dòng
  Áo chùng đen đẫm máu
  Tội nghiệp những chiến trường văn chương, thi ca, sách báo
 Những vị giáo sư trên bục giảng đường
 Ưu tư nhìn học trò mình nhiễm độc
 Sài Gòn của tôi-của chúng ta.
 Có tiếng cười
  và tiếng khóc
 

  3
  Bảy năm qua đi với nhiều buồn vui đau xót
  Một góc phù hoa ngày cũ qua rồi
  Những con điếm xưa có kẻ đã trở lại làm người

 giã từ ghế đá công viên

 để sống đời lương thiện
  Những gã du đãng giang hồ cũng khoác áo thanh niên xung phong lên rừng xuống biển
  Tìm lại hồn nhiên cho cuộc sống của mình
  Cuộc đổi thay nào cũng nhiều mất mát .hy sinh…


  4
  Và khi ấy
  Thì chính “các anh”
  Những người nhân danh Hà Nội
  Các anh đang ngồi giữa Sài Gòn bắt đầu chửi bới
  Chửi đã đời
  Chửi hả hê
  Chửi vào tên những làng quê ghi trong lý lịch của chính mình
  Các anh những người nhân danh Hà Nội sợ đến tái xanh
  Khi có ai nói bây giờ về lại Bắc!!!
  Tội nghiệp những bà mẹ già miền Bắc
  Những bà mẹ mấy mươi năm còng lưng trên đê chống lụt
  Những bà mẹ làm ra hạt lúa
  Những năm thất mùa phải chống gậy ăn xin
  Những bà mẹ tự nhận phần mình tối tăm
để những đứa con lớn lên có cái nhìn và trái tim trong sạch
  Bây giờ
 Những đứa con đang tự nhận mình “trong sạch”
 Đang nói về quê mẹ của mình như kẻ ngoại nhân
  Các anh
 đang ngồi giữa Sài Gòn nhịp chân
 đã bờm xờm râu tóc,cũng quần jean xắn gấu
  Cũng phanh ngực áo,cũng xỏ dép sa bô
  Các anh cũng chạy bấn người đi lùng kiếm tủ lạnh ti vi,casette, radio…
  Bia ôm và gái
  Các anh ngông nghênh tuyên ngôn “khôn & dại”
  Các anh bắt đầu triết lý “sống ở đời”
  Các anh cũng chạy đứt hơi
  Rượt bắt và trùm kín đầu những rác rưởi Sài Gòn thời quá khứ
  Sài Gòn 1982 lẽ nào…
  Lại bắt đầu ghẻ lở?


  5
  Tội nghiệp em
  Tội nghiệp anh
  Tội nghiệp chúng ta những người thành phố
  Những ai ngổn ngang quá khứ của mình
  Những ai đang cố tẩy rửa “lý lịch đen”
  Để tìm chỗ định cư tâm hồn bằng mồ hôi chân thật
 

  6
  Xin ngả nón chào các ngài
  “Quan toà trong sạch”
  Xin các ngài cứ bình thản ăn chơi
  Bình thản đổi thay lốt cũ
  Hãy để yên cho hàng me Sài Gòn
  Hồn nhiên xanh muôn thuở
  để yên cho xương rồng,gai góc
  Chân thật nở hoa

  Này đây!
  Xin đổi chỗ không kỳ kèo cho các ngài cái quá khứ ngày xưa
  Nơi một góc (chỉ một góc thôi)
  Sài Gòn bầy hầy ,ghẻ lở
  Bây giờ…
  Tin chắc rằng trong các ngài đã vô số kẻ tin vào “thượng đế”
  Khi sống hả hê giữa một “thiên đường”
  Ai bây giờ
  Sẽ
  Tạ lỗi
   Với Trường Sơn?


2. Nguyễn Duy và Nhìn từ xa… Tổ quốc năm 1988

   Thỉnh thoảng đọc lại bài thơ này mới biết Nguyễn Duy là một nhà thơ “cự phách”. Càng đọc càng thấm thía. Ví như những câu này:

  “Ðổi mới thật không hay giả vờ đổi mới?

  Máu nhiễm trùng ta có thể thay chăng?”

Hay:

  “Đừng lớn lối khi dân lành ốm đói

  Vẫn còng làm cho thẳng lưng ăn”

Và nhiều câu, nhiều đoạn  khác nữa. Nhiều khi tôi tự hỏi sao mà Nguyễn Duy “cả gan” thế nhỉ? Theo tôi, sự “cả gan” này là biểu hiện của lòng quả cảm của một nhà thơ chân chính. Nguyễn Duy đích thực là “thi bá” trong làng thơ Việt hiện nay. Dưới đây là nguyên văn bài thơ… [Văn Việt đã đăng ngày 1/3/2015]


3. Trần Tiến và “Trần trụi” năm 1987

   Nhạc sĩ Trần Tiến thì quá nổi tiếng rồi. Ông vốn được mệnh danh là “kẻ du ca” của Việt Nam với những bài hát nghe là “đã” như: “Mặt trời bé con”, “Vết chân tròn trên cát”, “Sao em nỡ vội lấy chồng”, “Tùy hứng Lý qua cầu”, ‘Chị tôi”, “Sắc màu”… Tuy vậy, để có được những thành tựu mà nhiều người biết đến ấy, Trần Tiến cũng đã bao phen “lên bờ xuống ruộng”. Đặc biệt nhất là vào năm 1987 của thế kỷ trước ông từng bị cấm biểu diễn vì sáng tác những ca khúc với tinh thần “đổi mới”, “tự vấn” và “nhìn lại” rất thẳng thắn và đầy trách nhiệm như: “Ý nghĩ trong phòng hải quan”, “Đồng hồ” và đặc biệt là ca khúc “Trần trụi”… Ca khúc này nếu tách vỏ âm nhạc ra thì với riêng tôi đây là một bài thơ mà tinh thần của nó cũng không thua gì “Tạ lỗi Trường Sơn” của Đỗ Trung Quân và “Nhìn từ xa… Tổ quốc” của Nguyễn Duy ở trên. “Hãy quay lại nhìn lại chính mình, nhìn rõ chính mình” là tinh thần chung của bài thơ – một sự phản tỉnh vô cùng cần thiết cho những ai mãi mê đắm chìm trong những lời tụng ca đầy giả trá về sự giàu đẹp và kiêu hãnh của quê hương nhưng lại không thấy hoặc cố tình không chịu nhìn để thấy những lạc hậu, trì trệ, nghèo khó của dân tộc. Dưới đây là nguyên văn bài thơ:

 

 Tôi đã thấy bạn tôi đi buôn trên đường phố Nga,

  Bạn tôi lang thang trên đường phố Mỹ

  Bạn bè lừa nhau ngay trên quê hương

  Cũng chính vì…

  Anh có đau không ?

  Tôi đã thấy người mẹ năm xưa chào đón quân đi.

  Mẹ mang mo cơm nuôi từng chiến sĩ

  Bà mẹ nào giờ đây lang thang xin ăn bên những toa tàu

  Anh có đau không anh,

  Chị có đau lòng không?

  Đừng hát, xin đừng mãi ngợi ca,

  Những lời hát nhàm chán ru quê hương ta vinh quang thăng hoa trong bao niềm kiêu hãnh,

  Mà quên đi áo cơm và hoa hồng!

  Không, những người lính nằm xuống, không hề mong nhìn thấy quê hương hôm nay,

  Đôi tay ăn xin cào xé tim ta

  Không, xin đừng nói giả trá.

  Đâu rồi những bàn tay năm xưa gian lao,

  Nay ta bên nhau xây lại đời sống, vì tự do áo cơm và hoa hồng?

  Tôi đã thấy bạn tôi lao công trên đường phố Nga,

  Bạn tôi xây bao công trình cho Mỹ

  Người Việt tài năng lang thang nơi đâu

  Xa dấu quê nhà …..

  Anh có đau không?

  Tôi đã thấy người Việt năm xưa con Rồng cháu Tiên

  Thật thà yêu thương nhau xây dựng nước

  Người Việt nào giờ đây lo toan riêng tư

  Khôn quá hoá hèn

  Anh có đau không anh.

  Chị có đau lòng không?

  Đừng hát, xin đừng mãi ngợi ca,

  Những lời hát nhàm chán ru quê hương ta vinh quang thăng hoa trong bao niềm kiêu hãnh

  mà quên đi áo cơm và hoa hồng

  Không, những người lính nằm xuống không hề mong nhìn thấy quê hương hôm nay, đôi tay ăn xin cào xé tim ta

  Không, xin đừng nói giả trá!

  Đâu rồi những bàn tay năm xưa gian lao, nay ta bên nhau xây lại đời sống vì tự do, áo cơm và hoa hồng

  Không những người lính nằm xuống, vẫn chờ mong nhìn thấy Quê hương hôm nay, sau bao gian lao, no ấm yên lành!

  Hãy quay lại nhìn lại chính mình …

  Hãy quay lại nhìn rõ chính mình …

  Hãy quay lại nhìn về quê hương hôm nay

  Anh có đau không?”


4. Vĩ thanh

    Thời gian gần đây, có nhiều cuộc tranh luận về vị trí của thơ trong đời sống của con người thời kỹ thuật số, những tranh luận về những “hiện tượng thơ” mới nổi trên thi đàn, những tranh luận về những cuộc “cách mạng” nhằm đổi mới thi nền thi ca của dân tộc trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa. Dù rất trân trọng trước những ưu tư, trăn trở cũng như ý thức sáng tạo trong lao động nghệ thuật của các nhà thơ đương đại, tuy nhiên, tôi cũng mạo muội góp bàn một ý thế này: những ai muốn cách tân đổi mới nền thi ca nước nhà, theo tôi trước hết, cần phải chuẩn bị “tâm thế” bao gồm: vốn tri thức, vốn văn hóa, lòng quả cảm đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa nghệ thuật và cuộc đời (ở đây là trách nhiệm của mỗi cá nhân trước vận mệnh của cả dân tộc và đất nước) như các vị tiền bối Đỗ Trung Quân, Nguyễn Duy, Trần Tiến qua ba “trường ca ngắn” ở trên. Nếu chưa chuẩn bị cái tâm thế này thì theo tôi, các thi sĩ hãy cứ thoải mái… thử nghiệm chứ không nên vội vàng tuyên bố này nọ. Thơ cũng chính là cuộc đời mà đời thì “việc gì đến sẽ đến”, không nên quá nôn nóng!

Cần Thơ, 2014

Tháng 2/2015

Nguyễn Trọng Bình

Nguon Internet

Ý kiến bạn đọc

Vui lòng login để gởi ý kiến. Nếu chưa có account, xin ghi danh.
Trân Trọng Kính Chuyễn :
Hue Thu Mar 24, 2015
Chủ Đề : Đọc Lại Bài Thơ Với Tinh Thần Phản Tình - Bút Phê Của Nguyễn Trọng Bình - Posted By NgoQuangVo .
Ông Trời nhiều khi Ngài cũng " Ngồ Ngộ " ... Ngài đã " không cho lão hủ VTV " một tế bào " Thơ Nhạc " trong cơ thể ; ... và nghiệm luận " Hồn Viêm Tộc Trong Lời Kinh Việt Đạo " Có Dạy : " Tri giả bất bác - Bác Giả bất Tri " ( kẻ biết thì im lặng - kẻ không biết mà lại hay nói ) " Lão hủ VTV không biết mà cứ vỗ đùi đọc thơ " lại hay nói :
1 - Đọc lời bình phẩm thi ca ( bút phê thi ca - lời bình thơ ) của Học Giả Nguyễn Trọng Bình về lời thi ca - hồn văn hóa và luận lý văn chương thì thiệt là " ngồ ngộ "... khiến lão gợi nhớ đại văn hào Anh Quốc Nữ Sĩ Jane Austen (1775 - 1817 )... Ngài là một đệ nhứt mỹ nhơn , viết thì cứ viết ... ai muốn làm thơ thì làm ... Ngài không phê bình chỉ trích văn học , thi ca ... Vị Nữ lưu này nỗi danh và sự nghiệp văn học thi ca của Ngài , cũng đi vào lòng nhân thế với những danh tác : Prideand Prejudice ( 1796 ) Sense and Sensibility (1797 ) , Northanger Abbey ( 1798 ) , Mansfielld Park (1814 ) Emma1816 ) ... :
Vậy vào lâu đài văn học - văn hóa nhơn gian ... : Trân Trọng kính mời những ai có thể viết , vẽ , soạn nhạc , làm thơ ... nghiên cứu văn học .... kính xin tự nhiên sáng tác ... !
2 - Nhà thơ Đỗ Trung Quân và lời thi ca " Tạ lỗi Trường Sơn " ... Thơ của Ông như những lời khải thị văn chương mà hồn thi ca chính là tâm tình " Xẻ Dọc Trường Sơn "... chính là hồn người chiến binh " Sinh Bắc Tử Nam " ... mang đại họa đến với Nhơn Dân Miền Nam !
Hởi những kẻ vô hồn cộng sản ... trên đỉnh Trường Sơn , mây mù dăng khắpnẽo ... bao oan hồn tử sĩ thét gầm vang : Tạ lỗi Trường Sơn :
" Những ai ngỗn ngang quá khứ của mình .. ! ?
Những ai đang cố tẩy rửa lý lịch đen
Để tìm chổ định cư tâm hồn bằng mồ hôi chân thật ... !
Tạ lỗi Trường Sơn : Lời khuyên chí tình dành cho toàn thể Anh Chị Em Đảng Viên Đảng Cộng Sản Việt Nam :
Hãy qùy xuống , khấu đầu về Trường Sơn lộng gió mà tạ lỗi cùng Tổ Quốc Việt Nam ... từ bỏ con đường ngục tù cộng sản ... quay về với Dân Tộc ... với tự do , dân chủ ....!
3 - Thi nhơn Nguyễn Duy " Nhìn Từ Xa ... Tổ Quốc ! 1988 .
Trước những sự thực bi thương của con bịnh :
" Máu nhiễm trùng ta có thể thay chăng !! ?
Hay có " Cái nhìn trực diện vào con bịnh " đã nhiễm trùng "
Căn cứ vào bịnh lý lâm sàng " của con bịnh của đảng cộng sản Việt Nam mọi người thấy rỡ , lão hủ cũng phê ngay : Con bịnh đã bị bịnh quá nặng do từ :
- Hội chứng thích ứng ( Adaptation Syndrome ) ... sợ diễn biến hòa bình ... càng sợ nhà tù càng mọc thêm ra ...thần kinh suy nhược , con bịnh sẽ dẫy chết ... nay mai .
- Rối loan điều chỉnh ( Adjustment Disorder ) ... bao tử lỡ loét ... do tham những càng ngày càng tăng ... trúng thực tham nhũng mà chết ... !
- Căn bịnh trầm kha ( mãn tính ) ( Psychological factors affecting medical condition ) : máu đã nhiễm trùng ... thành dịch : Thậm chí nguy ... có thể rối loan cá tính ( personality Disorder )... giết người không gớm tay ...não bộ bị hư do khủng hoảng ( Panic attack ) ung bứu nãu ( Pheochromocytoma ) ... mà chết ... !
Hồn thi ca là lời chuông báo tử dành cho đảng cộng sản Viêt Nam .
3 - Thi sĩ Trần Tiến bài thơ " Trần Trụi "
Thi sĩ Trần Tiến : " Lời thơ văn và hồn du ca của thơ nhạc của Ông " mãi vang vọng đến ngàn sau :
Nó trần trụi ... như cuộc đời buồn khổ của kiếp nhơn sinh !
Thi ca đó ... cũng chính là những câu hỏi " Tự Ngã "
Ngàn năm cho mãi đến mai sau : Ai trả lời được câu hỏi này ! Hởi Thượng Đế ?
" Anh có đau không ! "
Dân tộc Việt Nan vùng lên phá bỏ gong cùm xiềng xích nô lệ : Nỗi đau sẽ tan biến !
Thôi Thế Thì Thôi : Lão phu mượn tạm mấy câu thơ của cổ nhơn kính tặng ba nhà thơ và thế nhơn thay lời tạ từ :
Bạn đã hiếm , bạn thơ càng hiếm '
Bậc phong lưu , kiều diễm họa hoằn .
Người tri âm tạm lấy cầu thân !
Hởi !
Người tri kỷ : xa gần tâm chung " ?

Trân Trọng
Vương Thiên Vũ
( Lão Đưa Đò Trên Giòng Sông Biến Dịch )