Jul 17, 2019

Viết về tác giả & tác phẩm

Những Bóng Người Trên Sân Ga - một bài thơ chia ly hay nhất của Nguyễn Bính
Đỗ Trường * đăng lúc 07:18:28 AM, Feb 10, 2011 * Số lần xem: 7898
Hình ảnh
#1

Đỗ Trường * 

 
Nói đến Nguyễn Bính- nhà thơ „“hương đồng gió nội“dường như người Việt Nam,thuộc thế hệ chúng tôi trở về trước,không ai là không thuộc dăm ba câu thơ của ông. Nhiều câu thơ của ông đã ru vào lòng người, làm cho nhiều người tưởng đó là ca dao. Cuộc đời của ông cùng khổ,xiêu bạt giang hồ. Ông sinh năm 1918 tại Nam định,mất năm 1966 tại quê nhà. Ông chỉ thọ có 48 tuổi, nhưng ông đã để lại cho đời hàng ngàn bài thơ, mà bài nào cũng hay cũng rung động người đọc. Ông viết rất nhiều thể loại ,từ kịch,truyện ký,truyện thơ. Nhưng có lẽ hay nhất là những bài thơ ông viết về nông thôn,về đồng quê. Hầu như những năm tháng tuổi trẻ của ông gắn liền với Nam bộ,với Hà tiên,nơi có những nhà thơ Đông Hồ, nữ sĩ Mộng Điệp,nhà thơ Kiên Giang. Họ là những người bạn thân tình của ông. Họ đã giúp đỡ ông từ vật chất cho đến tình cảm,trong những năm tháng phiêu bạt giang hồ. Những ngày lang bạt,giang hồ ấy đã gây cho ông nhiều cảm hứng viết nhiều bài thơ thật cảm động ,và rung động lòng người. Tiêu biểu cho những cuộc chia ly đứt ruột,xé lòng này,chúng tôi cho rằng bài thơ “Những bóng người trên sân ga “, là một trong những bài thơ hay nhất nói về sự chia ly của thi ca Việtnam, kể từ khi xuất hiện thơ mới đến nay.
Không có gì đau khổ day dứt bằng sự chia ly.Sự chia ly của tình yêu, chia ly của tình mẹ con,chia ly của tình chị em cho đến sự chia ly của tình bạn. Đôi khi là sự chia ly của chính bản thân mình. Nguyễn Bính đã lấy sân ga,con tầu để diễn tả những cuộc chia ly thực. Sân ga trong thơ ông có khi rất thực, nhưng có khi là sân ga trong lòng ông , trong lòng người đọc. Mở đầu bài thơ bằng vài nét chấm phá,nhà thơ cho chúng ta thấy những cuộc chia ly đau đớn đến xé lòng. Ông đã dùng hình tượng, đàn đứt dây để nói lên những cuộc chia ly này (đàn đứt dây thì làm sao nối lại được- có khác chi sự chia ly đau đớn không có gì bù đắp). Bắt đầu từ sân ga này (làthực)hay sâu thẳm của những trái tim (nghĩa bóng)-Những cuộc chia ly đã và đang diễn ra:

“Những cuộc chia lìa khởi từ đây
Cây đàn xum họp đứt từng dây
Những đời phiêu bạt thân đơn chiếc
Lần lượt theo nhau suốt tối ngày „

Vào bài ,ta bắt gặp hình ảnh hai cô bé tiễn biệt nhau ở sân ga. Hai cô bé chắc chắn nhỏ tuổi hơn nhà thơ.(bài thơ này Nguyễn Bính viết năm1937,lúc đó ông mới 19tuổi). Hai cô bé còn tuổi học trò. Nhưng tại sao họ phải xa nhau? Có người cho rằng: “Họ còn rất trẻ với tình cảm thơ ngây,còn non nớt,có thể phải bỏ trường học để đến trường đời,chưa biết nơi nào xắp phải đến…“ Nhưng trong tâm tôi ,phải chăng họ là hai chị em? Cô em tiễn cô chị đi làm ăn xa,hoặc về nhà chồng ..? ( năm 1937-ngày đó còn tảo hôn- quả thật là những lời ru buồn).

“ Có lần tôi thấy hai cô bé
Áp má vào nhau khóc sụt sùi
Hai bóng chung lưng thành một bóng
Đường về nhà chị chắc xa xôi “

Hình ảnh áp má,chung lưng ,gơi cho ta một cảm giác vô cùng lưu luyến,day dứt thơ ngây khi họ phải tiễn đưa nhau. Tình cảm hai cô bé là hai nhưng đã quyện thành một- sự giằng xé đó làm cho hai trái tim non nớt phải chơi vơi. Và con tầu kia sẽ đưa một trong hai cô về đâu? về đâu ?.
Rồi đây nữa ,với điệp từ “một“ được lặp đi lặp lại ,lời thơ trầm buồn, đâu đây mang hơi hưởng của âm nhạc, Nguyễn Bính đã dựng lại toàn bộ một cuộc chia ly của một người tình với một người tình. Với nỗi buồn man mác,bùi ngùi đơn lẻ. Chúng ta thử đọc lại :

“Có lần tôi thấy một người yêu
Tiễn một người yêu một buổi chiều
Ở một sân ga nào xa vắng lắm
Họ cầm tay họ bóng liêu xiêu…“

Buổi chiều là sự báo hiệu sắp kết thúc một ngày,cũng như cuộc tình của họ sắp đi qua chăng? Họ có những chuỗi ngày sống bên nhau thật êm đềm,hạnh phúc,có lẽ nào ngày vui đã hết,giờ chia ly đã đến- Hình ảnh chiều tà-là thơi gian,không gian như nghẹt lại,gợi cho ta đó là cuộc chia ly thật nặng nề. Lại một cặp láy từ - „Họ cầm tay họ“- thật mong manh- „Bóng liêu xiêu“- Dường như tình yêu đã vuột ra khỏi tầm tay họ.
Cũng trên sân ga ấy, Nguyễn Bính cũng bắt gặp đôi bạn thân tiễn đưa nhau. Họ quyến luyến như không muốn rời xa nhau. Người đi đã yên vị trên tầu,người tiễn muốn kéo thời gian lại.(chắc nhà người tiễn cũng cách xa sân ga ?- và có thể tầu chạy muộn giờ ?). Người đi lo lắng cho bạn ,nên giục bạn về ba bốn lần. Nhưng người tiễn đưa lo lắng, lưu luyến cũng không kém. Để rồi trời đã tối-bóng nhòa trong bóng,nhùng nhằng chưa chịu cất bước:

“Hai người bạn cũ tiễn chân nhau
Kẻ ở trên toa kẻ dưới tầu
Họ giục nhau về ba bốn bận
Bóng nhòa trong bóng tối từ lâu…“

Hình ảnh họ nhòa trong bóng tối như hòa quyện trong chung rượu đầy để cùng nhau uống cạn.Ôi !tình bạn rất đời thường, nhưng có gì đẹp hơn thế không nhỉ ?
Một lần khác trên nẻo đường giang hồ của mình ,nhà thơ đã bắt gặp một cặp vợ chồng, tiễn biệt nhau trên sân ga. Họ thẹn thùng không dám cùng nhau sánh bước. Dường như họ sợ ai nhìn thấy,kể cả người lạ- năm 1937 mà. Do vậy người chồng đi trước người vợ bẽn lẽn theo sau. “thẹn thùng đưa nhau bóng chạy dài “. Người vợ cởi khăn trầu,lấy tiền đưa cho chồng,người chồng thắt khăn lại không lấy. Họ cứ đùn đẩy nhau mãi. Hình ảnh này đã lột tả hết tình thương họ giành cho nhau. Trong cuộc tiễn đưa còn có một người thứ ba, đó là người mẹ,nhưng bà không xuất hiện trên sân ga này. Đưa tiền lại cho vợ người chồng nói: „“mình về nuôi lấy mẹ mình ơi..“.Một sự lo lắng hiếu thảo đầy tính nhân văn của người nông dân Việtnam dưới ngòi bút của Nguyễn Bính:

“Có lần tôi thấy vợ chồng ai
Thèn thẹn đưa nhau bóng chạy dài
Chị cơi khăn trầu anh thắt lại
Mình về nuôi lấy mẹ mình ơi „“


Một buổi chiều tà,với đôi guốc mộc,bộ quần áo nâu nhầu nát,chếnh choáng men say ,Nguyễn Bính khật khưỡng trên sân ga. Trước mắt ông một cuộc chia ly thật cảm động,xót xa. Bức tranh đó đã được ông chép lại:

“..Có lần tôi thấy một bà già
Đưa tiễn con đi trấn ải xa
Tầu chạy lâu rồi, bà vẫn đứng
Lưng còng đổ xuống bóng sân ga..“

Có lẽ không có hình ảnh nào từ xưa đến nay làm xúc động chúng ta bằng hình ảnh người mẹ già tiễn con ra trận. Trấn ải xa, là nơi biên thùy xa xôi, đầy nguy hiểm. Tầu đã đưa người con trai đi rồi, nhưng bà cứ đứng như trời trồng. Bà nhìn theo mãi con tầu đầy quyến luyến. Sự đau khổ tột cùng đã làm bà gục ngã xuống sân ga.Hình tượng bà vừa thực lại vừa như ảo- Lưng còng đổ xuống bóng sân ga- Lưng bà còng xuống,hay bà cứ đứng từ lúc bóng ban trưa cho đến xế chiều tối (bóng mặt trời chiều)bóng bà đổ xuống. Dươi cái nhìn,quan sát tài tình, nhà thơ cho ta thấy rõ tình cảnh đau khổ của người mẹ khi người con phải đi xa.
Có sự cô đơn,lẻ loi nào hơn,khi mình phải đưa tiễn chính bản thân mình. (đã lâu lắm rồi,chúng tôi có được nghe nữ sĩ AnhThơ nói chuyện về bài thơ này. Riêng tôi ,tôi cho rằng nữ sĩ đã nói về cuộc chia ly của bản thân và Nguyễn Bính, khi ông đến thăm bà tai Bắc Giang. Rồi ông cô đơn,lặng lẽ ra sân ga, không người tiễn đưa.

“Có lần tôi thấy một người đi
Chẳng hiểu về đâu nghĩ ngợi gì ?
Chân bước hững hờ theo bóng lẻ
Một mình làm cả cuộc phân ly.. „

Thi sĩ thấy chính mình lẻ loi với cõi đời này.Những từ bóng lẻ,hững hờ, chúng tôi cho rằng là những từ rất đắt để miêu tả sự cô đơn, biết về đâu , đi đâu ?. Khi xung quanh trống vắng,và vô định.
Dường như tôi cũng nghe đâu đây có lời ca vọng về :“…còi tầu xé nát trái tim…“ ..Con tầu lăn bánh báo hiệu một sự chia cắt, phân ly. Có những cuộc chia ly có ngày gặp lại – và những cuộc chia ly không bao giờ gặp lại. Phải chăng con tầu lăn bánh,nó đang lăn chính trong lòng người thi sĩ. Nhà thơ như đang thả hồn vào từng câu thơ đó:

„“ Những chiếc khăn mầu thổn thức
Những bàn tay vẫy những bàn tay
Nhưng đôi mắt ướt tìm đôi mắt
Buồn ở nơi đâu hơn chốn này.. „

ĐỖ TRƯỜNG

Nói đến Nguyễn Bính- nhà thơ „“hương đồng gió nội“dường như người Việt Nam,thuộc thế hệ chúng tôi trở về trước,không ai là không thuộc dăm ba câu thơ của ông. Nhiều câu thơ của ông đã ru vào lòng người, làm cho nhiều người tưởng đó là ca dao. Cuộc đời của ông cùng khổ,xiêu bạt giang hồ. Ông sinh năm 1918 tại Nam định,mất năm 1966 tại quê nhà. Ông chỉ thọ có 48 tuổi, nhưng ông đã để lại cho đời hàng ngàn bài thơ, mà bài nào cũng hay cũng rung động người đọc. Ông viết rất nhiều thể loại ,từ kịch,truyện ký,truyện thơ. Nhưng có lẽ hay nhất là những bài thơ ông viết về nông thôn,về đồng quê. Hầu như những năm tháng tuổi trẻ của ông gắn liền với Nam bộ,với Hà tiên,nơi có những nhà thơ Đông Hồ, nữ sĩ Mộng Điệp,nhà thơ Kiên Giang. Họ là những người bạn thân tình của ông. Họ đã giúp đỡ ông từ vật chất cho đến tình cảm,trong những năm tháng phiêu bạt giang hồ. Những ngày lang bạt,giang hồ ấy đã gây cho ông nhiều cảm hứng viết nhiều bài thơ thật cảm động ,và rung động lòng người. Tiêu biểu cho những cuộc chia ly đứt ruột,xé lòng này,chúng tôi cho rằng bài thơ “Những bóng người trên sân ga “, là một trong những bài thơ hay nhất nói về sự chia ly của thi ca Việtnam, kể từ khi xuất hiện thơ mới đến nay.
Không có gì đau khổ day dứt bằng sự chia ly.Sự chia ly của tình yêu, chia ly của tình mẹ con,chia ly của tình chị em cho đến sự chia ly của tình bạn. Đôi khi là sự chia ly của chính bản thân mình. Nguyễn Bính đã lấy sân ga,con tầu để diễn tả những cuộc chia ly thực. Sân ga trong thơ ông có khi rất thực, nhưng có khi là sân ga trong lòng ông , trong lòng người đọc. Mở đầu bài thơ bằng vài nét chấm phá,nhà thơ cho chúng ta thấy những cuộc chia ly đau đớn đến xé lòng. Ông đã dùng hình tượng, đàn đứt dây để nói lên những cuộc chia ly này (đàn đứt dây thì làm sao nối lại được- có khác chi sự chia ly đau đớn không có gì bù đắp). Bắt đầu từ sân ga này (làthực)hay sâu thẳm của những trái tim (nghĩa bóng)-Những cuộc chia ly đã và đang diễn ra:

“Những cuộc chia lìa khởi từ đây
Cây đàn xum họp đứt từng dây
Những đời phiêu bạt thân đơn chiếc
Lần lượt theo nhau suốt tối ngày „

Vào bài ,ta bắt gặp hình ảnh hai cô bé tiễn biệt nhau ở sân ga. Hai cô bé chắc chắn nhỏ tuổi hơn nhà thơ.(bài thơ này Nguyễn Bính viết năm1937,lúc đó ông mới 19tuổi). Hai cô bé còn tuổi học trò. Nhưng tại sao họ phải xa nhau? Có người cho rằng: “Họ còn rất trẻ với tình cảm thơ ngây,còn non nớt,có thể phải bỏ trường học để đến trường đời,chưa biết nơi nào xắp phải đến…“ Nhưng trong tâm tôi ,phải chăng họ là hai chị em? Cô em tiễn cô chị đi làm ăn xa,hoặc về nhà chồng ..? ( năm 1937-ngày đó còn tảo hôn- quả thật là những lời ru buồn).

“ Có lần tôi thấy hai cô bé
Áp má vào nhau khóc sụt sùi
Hai bóng chung lưng thành một bóng
Đường về nhà chị chắc xa xôi “

Hình ảnh áp má,chung lưng ,gơi cho ta một cảm giác vô cùng lưu luyến,day dứt thơ ngây khi họ phải tiễn đưa nhau. Tình cảm hai cô bé là hai nhưng đã quyện thành một- sự giằng xé đó làm cho hai trái tim non nớt phải chơi vơi. Và con tầu kia sẽ đưa một trong hai cô về đâu? về đâu ?.
Rồi đây nữa ,với điệp từ “một“ được lặp đi lặp lại ,lời thơ trầm buồn, đâu đây mang hơi hưởng của âm nhạc, Nguyễn Bính đã dựng lại toàn bộ một cuộc chia ly của một người tình với một người tình. Với nỗi buồn man mác,bùi ngùi đơn lẻ. Chúng ta thử đọc lại :

“Có lần tôi thấy một người yêu
Tiễn một người yêu một buổi chiều
Ở một sân ga nào xa vắng lắm
Họ cầm tay họ bóng liêu xiêu…“

Buổi chiều là sự báo hiệu sắp kết thúc một ngày,cũng như cuộc tình của họ sắp đi qua chăng? Họ có những chuỗi ngày sống bên nhau thật êm đềm,hạnh phúc,có lẽ nào ngày vui đã hết,giờ chia ly đã đến- Hình ảnh chiều tà-là thơi gian,không gian như nghẹt lại,gợi cho ta đó là cuộc chia ly thật nặng nề. Lại một cặp láy từ - „Họ cầm tay họ“- thật mong manh- „Bóng liêu xiêu“- Dường như tình yêu đã vuột ra khỏi tầm tay họ.
Cũng trên sân ga ấy, Nguyễn Bính cũng bắt gặp đôi bạn thân tiễn đưa nhau. Họ quyến luyến như không muốn rời xa nhau. Người đi đã yên vị trên tầu,người tiễn muốn kéo thời gian lại.(chắc nhà người tiễn cũng cách xa sân ga ?- và có thể tầu chạy muộn giờ ?). Người đi lo lắng cho bạn ,nên giục bạn về ba bốn lần. Nhưng người tiễn đưa lo lắng, lưu luyến cũng không kém. Để rồi trời đã tối-bóng nhòa trong bóng,nhùng nhằng chưa chịu cất bước:

“Hai người bạn cũ tiễn chân nhau
Kẻ ở trên toa kẻ dưới tầu
Họ giục nhau về ba bốn bận
Bóng nhòa trong bóng tối từ lâu…“

Hình ảnh họ nhòa trong bóng tối như hòa quyện trong chung rượu đầy để cùng nhau uống cạn.Ôi !tình bạn rất đời thường, nhưng có gì đẹp hơn thế không nhỉ ?
Một lần khác trên nẻo đường giang hồ của mình ,nhà thơ đã bắt gặp một cặp vợ chồng, tiễn biệt nhau trên sân ga. Họ thẹn thùng không dám cùng nhau sánh bước. Dường như họ sợ ai nhìn thấy,kể cả người lạ- năm 1937 mà. Do vậy người chồng đi trước người vợ bẽn lẽn theo sau. “thẹn thùng đưa nhau bóng chạy dài “. Người vợ cởi khăn trầu,lấy tiền đưa cho chồng,người chồng thắt khăn lại không lấy. Họ cứ đùn đẩy nhau mãi. Hình ảnh này đã lột tả hết tình thương họ giành cho nhau. Trong cuộc tiễn đưa còn có một người thứ ba, đó là người mẹ,nhưng bà không xuất hiện trên sân ga này. Đưa tiền lại cho vợ người chồng nói: „“mình về nuôi lấy mẹ mình ơi..“.Một sự lo lắng hiếu thảo đầy tính nhân văn của người nông dân Việtnam dưới ngòi bút của Nguyễn Bính:

“Có lần tôi thấy vợ chồng ai
Thèn thẹn đưa nhau bóng chạy dài
Chị cơi khăn trầu anh thắt lại
Mình về nuôi lấy mẹ mình ơi „“


Một buổi chiều tà,với đôi guốc mộc,bộ quần áo nâu nhầu nát,chếnh choáng men say ,Nguyễn Bính khật khưỡng trên sân ga. Trước mắt ông một cuộc chia ly thật cảm động,xót xa. Bức tranh đó đã được ông chép lại:

“..Có lần tôi thấy một bà già
Đưa tiễn con đi trấn ải xa
Tầu chạy lâu rồi, bà vẫn đứng
Lưng còng đổ xuống bóng sân ga..“

Có lẽ không có hình ảnh nào từ xưa đến nay làm xúc động chúng ta bằng hình ảnh người mẹ già tiễn con ra trận. Trấn ải xa, là nơi biên thùy xa xôi, đầy nguy hiểm. Tầu đã đưa người con trai đi rồi, nhưng bà cứ đứng như trời trồng. Bà nhìn theo mãi con tầu đầy quyến luyến. Sự đau khổ tột cùng đã làm bà gục ngã xuống sân ga.Hình tượng bà vừa thực lại vừa như ảo- Lưng còng đổ xuống bóng sân ga- Lưng bà còng xuống,hay bà cứ đứng từ lúc bóng ban trưa cho đến xế chiều tối (bóng mặt trời chiều)bóng bà đổ xuống. Dươi cái nhìn,quan sát tài tình, nhà thơ cho ta thấy rõ tình cảnh đau khổ của người mẹ khi người con phải đi xa.
Có sự cô đơn,lẻ loi nào hơn,khi mình phải đưa tiễn chính bản thân mình. (đã lâu lắm rồi,chúng tôi có được nghe nữ sĩ AnhThơ nói chuyện về bài thơ này. Riêng tôi ,tôi cho rằng nữ sĩ đã nói về cuộc chia ly của bản thân và Nguyễn Bính, khi ông đến thăm bà tai Bắc Giang. Rồi ông cô đơn,lặng lẽ ra sân ga, không người tiễn đưa.

“Có lần tôi thấy một người đi
Chẳng hiểu về đâu nghĩ ngợi gì ?
Chân bước hững hờ theo bóng lẻ
Một mình làm cả cuộc phân ly.. „

Thi sĩ thấy chính mình lẻ loi với cõi đời này.Những từ bóng lẻ,hững hờ, chúng tôi cho rằng là những từ rất đắt để miêu tả sự cô đơn, biết về đâu , đi đâu ?. Khi xung quanh trống vắng,và vô định.
Dường như tôi cũng nghe đâu đây có lời ca vọng về :“…còi tầu xé nát trái tim…“ ..Con tầu lăn bánh báo hiệu một sự chia cắt, phân ly. Có những cuộc chia ly có ngày gặp lại – và những cuộc chia ly không bao giờ gặp lại. Phải chăng con tầu lăn bánh,nó đang lăn chính trong lòng người thi sĩ. Nhà thơ như đang thả hồn vào từng câu thơ đó:

„“ Những chiếc khăn mầu thổn thức
Những bàn tay vẫy những bàn tay
Nhưng đôi mắt ướt tìm đôi mắt
Buồn ở nơi đâu hơn chốn này.. „

ĐỖ TRƯỜNG
 

 

 

Ý kiến bạn đọc

Vui lòng login để gởi ý kiến. Nếu chưa có account, xin ghi danh.