Feb 21, 2020

Viết về tác giả & tác phẩm

Cảm xúc vào đời với thơ Hàn mặcTử
Trần Thị Hiếu Thảo * đăng lúc 11:12:25 AM, Aug 03, 2015 * Số lần xem: 1423
Hình ảnh
#1

Hàn Mặc Tử là một nhà thơ kiệt xuất đã được báo chí, giới phê bình văn học và bạn đọc công nhận trong nưả thế kỷ qua, thế nhưng không phải là không thiếu những kẻ ngồi chê không đồng ý… Và cũng chính thế mà Chế Lan Viên phải viết rằng: "Trước không có ai, sau không có ai, Hàn Mặc Tử như một ngôi sao chổi xoẹt qua bầu trời Việt Nam với cái đuôi chói lòa rực rỡ của mình". Đó là một lời khẳng định lớn lao ưu việt về sự sáng tạo trong thơ của Hàn Mặc Tử.

Vốn là người yêu thích thơ Hàn Mặc Tử từ thuở bé, tôi có thể trang trải và tâm sự cùng các bạn.

Tôi vốn yêu thơ văn, hội họa và âm nhạc. Từ khi còn nhỏ, tôi thích những câu chuyện cổ thích thần kỳ của VN. Rồi nghìn lẻ một đêm của Ả Rập, truyện Trung quốc, truyện cổ tích Campuchia với những huyền thoại lạ lẫm, tôi rất ưa chuộng…

 Đồng hành niềm đam mê trên, tôi mê âm nhạc, điện ảnh, cải lương hát bội. Bên cạnh đó thích thơ, người mà tôi yêu chuộng dòng thơ đó là Hàn MạcTử lúc tôi mới bắt đầu tuổi 15.

Thơ của Xuân Diệu ai cũng bảo ông hoàng của thi ca. Tôi đồng ý và không phản biện, nhưng tôi lại mê đọc thơ Nguyên Sa, Nguyễn Bính và đặc biệt thơ của Hàn MạcTử. Với tôi một rung cảm lạ thường, đi sâu vào tâm khảm “mật ngọt và đắng cay”. Tôi có lẽ đã mủi lòng và chới với, theo dòng thơ và số phận Hàn MạcTử.

Cũng có thể tôi cho rằng tôi xem cải lương và hát bội âm nhạc nhiều về Hàn MạcTử nên nhân vật lời ca tiếng hát đó làm cho tôi thẩm thấu một cuộc đời đau thương của một thi sĩ, một nghệ nhân. Nên có lẽ tôi bắt đầu và kết thúc thương cảm một tài hoa nhiều bất hạnh trong cuộc đời và mất sớm... có lẽ là như thế.

 Nhưng tôi đang nói tôi thích và yêu những dòng thơ cuả ông kia mà, đang nói về nghệ thuật thơ ca của ông kia mà. Tại sao tôi không thể tách rời cuộc đời và sự nghiệp thơ văn của ông chứ? Mà nó như một khối quyện vào lòng tôi yêu mến cảm động.                Những bài thơ cuả Hàn Mặc Tử lúc đầu tôi mê thích nó nằm trong sách giáo khoa của lớp đệ tam đệ tứ gì đó trước 1975 có bài đó của chị H con ông bác họ cho sách tôi đọc.

Đó là bài:

TRƯỜNG TƯƠNG TƯ

 

Hiểu gì không, ý nghĩa của trời thơ
Của hương hoa trong trăng lờn lợt bảy
Của lời câm muôn vì sao áy náy
Hiểu gì không em hỡi! Hiểu gì không?
Anh ngâm nga để mở rộng cửa lòng
Cho trăng xuân tràn trề say chới với
Cho nắng hường vấn vương muôn ngàn sợi;
- Cho em buồn trời đất ứa sương khuya,
Để em buồn, để em nghiệm cho ra
Cái gì kết lại mới thành tinh tú;
Và uyên ương bởi đâu không đoàn tụ,
Và tình yêu sao lại dở dang chi,
Và vì đâu, gió gọi giật lời đi.
- Lời đi qua một chiều trong kẽ lá,
Một làn hương mới nửa lừng sa ngã
Anh mến rồi ý vị của làn mơ.

Lệ Kiều ơi! Em còn giữ ý thơ
Trong đôi mắt mùa thu trong leo lẻo,
Ở xa xôi lặng nhìn anh khô héo
Bên kia trời hãy chụp cả hồn anh.
Hãy van lơn ở dưới chân Bàn Thành,
Cho yêu ma muôn năm vùng trở dậy,
Náo không gian cho lửa lòng bùng cháy,
Và để cho kinh động đến người tiên,
Đang say sưa trong thế giới Hão Huyền
Đang trửng giỡn ở bên sông Ngân biếc...

Anh rõ trước sẽ có ngày cách biệt,
Ngó như gần nhưng vẫn thiệt xa khơi!
Lau mắt đi đừng cho lệ đầy vơi.
Hãy mường tượng một người thơ đang sống
Trong im lìm lẻ loi trong dãy động.
- Cũng hình như, em hỡi! Động Huyền Không!
Mà đêm nghe tiếng khóc ở đáy lòng,
Ở trong phổi, trong tim, trong hồn nữa.
Em có nghĩ ra một chiều vàng úa,
Lá trên cành héo hắt, gió ngừng ru:
"Một mối tình nức nở giữa âm u,
"Một hồn đau rã lần theo hương khói,
"Một bài thơ cháy tan trong nắng dọi,
"Một lời run hoi hóp giữa không trung,
"Cả niềm yêu, ý nhớ, cả một vùng,
"Hóa thành vũng máu đào trong ác lặn".

Đấy là tất cả người anh tiêu tán,
Cùng trăng sao bàng bạc xứ Say Mơ,
Cùng tình em tha thiết như văn thơ,
Ràng rịt mãi cho đến ngày tận thế
           

Và đây là một bài song thất lục bát mà tôi rất mê, chị H, con ông bác họ, chép cho tôi đọc mà không biết từ đâu. Chị H cũng thích thơ Hàn MạcTử, nhưng chị chuộng thơ Nguyên Sa, Nguyễn Bính hơn.

Chị hay chọc tôi “Mê thơ Hàn MạcTử là khổ đó em”. Tôi cười...

 Thời gian qua. Bây giờ muốn tìm một bài thơ mình thích thì quá dễ. Vớí những bài thơ nổi tiếng chỉ cần đánh vào google thì nó ra ngay, hoặc thích hơn nữã thì mua một tập thơ về đọc. Tôi xin giới thiệu bài tôi thích đó là:

Muôn Năm Sầu Thảm

            

Nghệ hỡi Nghệ, muôn năm sầu thảm

Nhớ thương còn một nắm xương thôi

Thân tàn ma dại đi rồi

Rầu rầu nước mắt bời bời ruột gan

 

Nghe gió là ôm ngang lấy gió

Tưởng chừng như trong đó có hương

Của người mình nhớ mình thương

Nào hay gió tạt chả vương vấn gì

 

Nhớ lắm lúc như si như dại

Nhớ làm sao bải hoải tay chân

Nhớ hàm răng, nhớ hàm răng

Mà ngày nào đó vẫn khăng khít nhiều

 

Dẫu đau đớn vì lời phụ rẫy

Nhưng mà ta không lấy làm điều

Trăm năm vẫn một lòng yêu

Và còn yêu nữa rất nhiều em ơi.

Có lẽ bài này viết cho Mộng Cầm vì cái tên cúng cơm của Mộng Cầm là Nghệ, quê hương sinh thành của bà.

Thơ của Hàn MạcTử thực mà mộng, mộng mà thực. Thế mới hay, lời thơ sắc sảo êm đềm mà du dương…

Sau này tôi thích bài, một bài thơ mang nhiều chất tranh, hoạ, biến chuyển trong một không gian tuyệt vời. Làm say đắm kéo lôi người thưởng ngoạn, Và cá nhân tôi mến yêu da diết. Lúc đó là tôi đã mua được thơ của Hàn Mạc Tử để đọc, bài được mang tên:

 Đây Thôn Vỹ Dạ

Sao anh không về chơi thôn Vỹ?

Nhìn nắng hàng cau, nắng mới lên,

Vườn ai mướt quá xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền.

 

Gió theo lối gió, mây đường mây

Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay...

Thuyền ai đậu bến sông trăng đó,

Có chở trăng về kịp tối nay?

 

Mơ khách đường xa, khách đường xa,

Áo em trắng quá nhìn không ra...

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh,

Ai biết tình ai có đậm đà?

 

Tôi nghe nói bài thơ này giờ được bộ giáo dục đưa vào chương trình giảng dạy của lớp 12. Thật là cũng quá xứng đáng. Những câu thơ tưởng chừng như hết sức đơn giản nhưng lại công phá những ý niệm xa xôi, và chắc chắn một cây bút kém tài ắt không diễn tả nổi:         
            “Mơ khách đường xa, khách đường xa,

Áo em trắng quá nhìn không ra...

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh,

Ai biết tình ai có đậm đà?”     
            Thật là lỗi lạc. Ý tưởng một nhà thơ những ngôn từ vừa lạ vừa quen thắt chặt lên tâm tình và cảm xúc nhà thơ một niềm gợi tả vô biên…

Và sau này vì thực thế cuộc sống đẩy đưa hoá ra ông có nhiều người yêu. Yêu và được yêu, rồi mất và phải mất. Nhưng ở phạm trù nào, thơ ông tuôn ra như tiếng nói thật lòng như con tim với hàm lượng chứa bao đau khổ và thiết tha. Rồi cũng chứa bao hân hoan điều mới lạ nhận được và biết ơn…

Sau này tôi mua cả tập thơ tuyển của ông. Và rất xa ở phía sau, khi tôi đã có gia đình....

Nhưng đó là một niềm yêu thơ, yêu văn học không ai cản tôi được. Đó là niềm đam mê cũng là sự  an ủi cũa tôi, rất riêng của tôi…

Mỗi nhà thơ có một khung trời riêng, thế giới riêng, hoài niệm riêng cách viết riêng. Bông hoa trong vườn họ yêu thích và chăm sóc cho cái hương riêng của mình…

Cái hay và cái tuyệt tác của Hàn MạcTử đôi lúc nhìn có đi khác thiên hạ với các thi sĩ khác, nó trừu tượng hơn miên man hơn, đối lập hơn. Nhưng lại thực tế hơn, cảm hoá hơn. Bỡi chính trong ông đã xảy ra nên thế giới thơ ông cuồng nhiệt và mạnh mẽ, ông muốn trình bày là một nghệ thuật liên tưởng, cho chúng ta xác thực những cảm xúc của riêng ông thật tuyệt vời, dù những giây phút đau thương nhất. Đó là một bài thơ ông viết mang tiêu biểu:

Tối Tân Hôn

Là sợi đường tơ dịu quá trăng
Là bao nhiêu ngọc cũng chưa bằng
Cả và thế giới như không có
Một vẻ yêu là một vẻ tân.

Đã có khi nào cô ước mơ
Rồi đây khai mạc cuộc đời thơ
Bằng đêm hôm ấy êm như rót
Lời mật vào tai ngọt sửng sờ.

Nhưng cái gì thơm đã tới kề
Tôi e tình tứ bớt say mê
Không còn ý nhị ban đầu nữa
Sẽ chán chường và sẽ chán chê.

Cho nên tôi tưởng tối tân hôn
Chưa tới còn xa để được buồn
Để sống trong niềm thương nhớ đã
Để còn mường tượng đến giai nhân.

 

Nghệ thuật vẽ tranh, nghệ thuật quan niệm của các triết gia, nghệ thuật văn chương và cả nghệ thuật thơ ca luôn bí hiểm và nhiều trường phái. Chúng ta phải đi trong mảnh đất đó và thấy được cái mầm của trường phái đó nảy lên với sự thông cảm và cảm thụ được phong vị riệng của nhóm trường phái, hoặc cá nhân họ, để chúng ta trở thành tự người bạn thân vốn giàu tự nguyện của họ…

 Với tôi thơ Hàn MạcTử - và những nhà thơ nổi tiếng bình cho mấy vẫn chưa lột tả hết cái hay của họ. Như con tàu tiến vô định nơi phương xa, như dòng sông chưa có điểm dừng. Nhưng trời cao chưa từng thấy điểm giới hạn. Vì nó thiêng liêng và vĩ đại mênh mông, không giới hạn… Nên thích đọc là chủ yếu, đọc và nghiền ngẫm suy tư, sự lắng đọng lại trong tâm hồn chất tinh tuý chắt lọc của bản thể thi ca. Giống như một chất nước cất trong suốt, vô hình tự nhiên bám lấy tâm linh ta vậy!… Có một nhà nghị luận Ông George Pompidou, một giáo sư tiến sĩ Pháp sau trở thành Tổng Thống, có nói: Khi một bài thơ, hoặc chỉ một câu thơ mà gây được cho người đọc một cái gì xúc động, kéo họ ra khỏi con người họ, đưa họ vào cõi mộng, hay làm cho họ tự hạ thấp tới mức phải so sánh mình với con người và định mệnh, được như thế thì thơ mới thành công. (Lorsqu’un poeme, ou simplement un vers provoque chez le lecteur une sorte de choc, le tire hors de lui-même, le jetant dans le rêve, ou au contraire le contrait à descendre en lui plus profondément jusqu’à le confronter avec l’être et le destin, à ces signes se reconnait la réussite poétique.)…

Nhớ lại khi còn ở ghế nhà trường, bảo phân tích một bài thơ thì phải làm sao để thấy hết cái hay cái tuyệt tác ý tưởng của bài thơ qua: chân thiện mỹ,  qua ngôn từ nhịp điệu tiết tấu bố cục hình ảnh v.v… Chủ đề tư tưởng thì phải làm sao để trang trải trình độ kiến thức nhận thức của chúng ta ra thế giới bên ngoài, bạn bè, thầy cô giáo, độc giả v.v… nhìn nhận… Lúc đó thì cứ cắn bút suy nghĩ mà làm, rồi nảy sinh ý mà làm. Còn ở đây phạm vi tôi không phân tích sâu. Và còn có thể hơn nữa. Như trong một định đề nhiều diễn giả có lối nói chuyện khác nhau, họ cũng không có gì sai lệch? Mà ngược lại còn làm cho vai trò nhìn nhận của các bạn và diễn giả thêm phong phú cởi mở hơn, nhưng ở đây chủ yếu tôi nói và đưa những bài thơ của Hàn MạcTử mà tôi yêu thích, mong các bạn đồng cảm chia sẻ… Và ngoài ra các bạn có thể tự tìm những bài thơ của Hàn MạcTử mà các bạn yêu thích hơn.

Tôi chỉ biểu dương tâm hồn cảm nhận tôi và có dịp hâm nóng lại bằng hữu và bạn đọc đồng cảm yêu thích dòng thơ Hàn MạcTử thôi. Thiện chí của tôi chỉ có  bấy nhiêu. Và có lẽ là như vậy.

   Để nói lại vấn đề rốt ráo tôi cảm nhận: Thơ Hàn MạcTử ẩn chưá nhiều cảm xúc và truyền thụ mạnh vào tâm hồn người đọc tha thiết, những tình yêu sâu đậm vô biên. Tuy ông có nhiều mối tình nhưng sự thể hiện rất riêng, rất khác và rất phù hợp với hoàn cảnh và chân thành... Thơ Hàn MạcTử yêu mạnh mẽ cuồng nhiệt nhưng đó vẫn cách xa sự dung tục thô thiển, mà là một niềm đam mê yêu đương hừng hực trong sáng vẫn tinh khiết như pha lê... Mong rằng các bạn yêu thơ văn sẽ hứng lấy một chút hương nồng trong đó của thơ Hàn MạcTử về trong thế giới của mình…

Đó là một lối cảm nghĩ cuả riêng tôi, khi thưởng thức dòng thơ HMT, xin chia sẻ…  
                                    TTHT.

Ý kiến bạn đọc

Vui lòng login để gởi ý kiến. Nếu chưa có account, xin ghi danh.