+++++++

Đại tuyết độ Mã Đương

Ngoạ khán xuyên vân nhật sắc hoàng,
Khởi văn kình hống bắc phong cuồng.
Tân thi dã đắc giang thần trợ,
Tuyết đả xuân phàm độ Mã Đương.

Tra Thận Hành

+++++++


大雪渡馬當

臥㸔穿雲日色黃，
起聞鯨吼北風狂。
新詩也得江神助，
雪打春帆渡馬當。

查愼行
詩文索引查愼行-七絶18

+++++++

+++++++

Nguyệt hạ văn Ngô ca

Khách sầu kim dạ giác thiên đa,
Quy lộ tam thiên thượng cách hà.
Ngũ thập lục hồi viên nguyệt để,
Nam lai sơ thính bổn hương ca.

Tra Thận Hành

+++++++

Ngũ thập lục hồi viên nguyệt để: năm mươi sáu lần trăng tròn, tức bốn năm tám tháng xa quê.

+++++++


月下聞吳歌

客愁今夜較偏多，
歸路三千尚隔河。
五十六回圓月底，
南來初聽本鄉歌。

查慎行
詩文索引查愼行-七絶9

+++++++


Dưới trăng nghe bài hát đất Ngô

Đêm nay nỗi sầu nơi đất khách càng thêm nặng trĩu,
Đường về cố hương xa ba ngàn dặm vẫn còn cách ngăn sông.
Đã năm mươi sáu lần rồi dưới ánh trăng tròn,
Từ xuống Nam đến nay lần đầu tiên được nghe một khúc ca của quê xưa.

+++++++


Dưới trăng nghe bài hát đất Ngô

Đêm nay đất khách quá buồn,
Quê ba ngàn dặm cách sông mỏi mòn.
Năm mươi sáu bận trăng tròn,
Thoáng nghe điệu hát hương thôn não lòng.

phanlang

+++++++

+++++++

Biện Lương tạp thi bát thủ kỳ tứ

Lương Tống di khư chỉ Biện Kinh,
Phân phân thiện đại sự hà khinh!
Dã tri Quang Nghĩa nan vi đệ,
Bất cập Chu Tam thượng hữu huynh.
Tướng suý quyền khuynh giai dị tính,
Anh hùng thời chí hốt thành danh.
Thiên thu nghi án Trần Kiều dịch,
Nhất trước hoàng bào toại bãi binh.

Tra Thận Hành

+++++++


Biện Lương 汴梁 hay Biện Kinh 汴京, còn gọi là Đông Kinh 東京, Đông Đô 東都, là
thủ đô của 8 triều đại cũ gồm Bắc Tống và các triều Ngũ Đại, nay là phủ Khai
Phong 開封, tỉnh Hà Nam 河南省.

Lương Tống 梁宋: nhà Hậu Lương và nhà Tống.
Nhà Hậu Lương (907-923), thời kỳ Ngũ Đại thập quốc, do Lương Vương Chu Ôn 梁王朱温
soán ngôi nhà Đường xưng đế.
Nhà Tống (960-1279) do Triệu Khuông Dận 趙匡胤 kết thúc Ngũ Đại thập quốc lập nên.

Quang Nghĩa 光義:
Triệu Quang Nghĩa 趙光義, em Triệu Khuông Dận. Sau khi Triệu Khuông Dận (Tống Thái
Tổ) chết, Triệu Quang Nghĩa thay thế làm vua tức Tống Thái Tông, giết thái tử con
của anh mình để trừ hậu hoạn. Ngôi vua chỉ đời đời truyền lại cho con cháu
Triệu Quang Nghĩa. Bài thơ muốn nói làm em như Quang Nghĩa không bằng Chu Ôn.

Chu Tam 朱三: tức Chu Ôn 朱温 đứng hàng thứ 3 trong 3 anh em.
Chu Ôn vua đầu nhà Hậu Lương, sau khi lên ngôi liền phong anh ruột là Chu Toàn
Dục 朱全昱 làm Quảng Vương, ba con trai của Chu Toàn Dục đều được phong vương.
Chu Ôn có 2 anh trai, Chu Ôn đứng thứ 3, Chu Toàn Dục là anh cả, Chu Tồn 朱存 anh
kế. Chu Tồn và Chu Ôn gia nhập quân đội của Hoàng Sào 黃巢 , khi đánh Quảng
Châu, Chu Tồn chết trận. Chu Ôn tham gia nhiều trận chiến, lên làm tướng, chỉ huy
một cánh quân. Đánh chiếm được Trường An, Hoàng Sào lên ngôi, xưng đế lập nước
Đại Tề 大齊, lịnh Chu Ôn đem quân giữ Đồng Châu 同州 ( Đại Lệ 大荔, Thiểm Tây
陝西). Quân Chu Ôn bị quân triều đình nhà Đường vây khổn, xin tiếp viện, tướng
thân tín của Hoàng Sào dấu không cho Hoàng Sào biết, nên không có quân đến
giải vây. Chu Ôn đầu hàng, được vua Đường trọng dụng, Cho Ôn bèn hợp quân
với quân triều đình đánh lại Hoàng Sào, Hoàng Sào thua chạy. Sau Chu Ôn lật nhà
Đường lập ra nhà Hậu Lương.

Dị tính 易姓:
Thay đổi họ, thay đổi triều đại. Thời quân chủ, cha truyền con nối chỉ một họ;
cho nên họ khác lên làm vua thay họ đương quyền, gọi là dị tính hoặc thay
đổi triều đại.

Trần Kiều 陳橋:
Trần Kiều là tên một trạm dịch phía bắc Biện Lương. Nhà Hậu Chu được tin Khiết
Đan đem quân xuống đánh (năm 960), bèn sai Triệu Khuông Dận đang làm Điện tiền
đô điểm kiểm (chỉ huy Cấm vệ quân) kiêm Tống Châu quy đức quân tiết độ sứ ra
binh chống cự. Khi Triệu đem quân đến trạm Trần Kiều, có quan viên tổ chức
tiệc chúc mừng ra quân, Triệu uống say, các tướng thân tín mặc áo hoàng bào (của
vua) cho Triệu, lúc tỉnh dậy quân lính hô vạn tuế. Các tướng làm binh biến, yêu
cầu Triệu lên ngôi vì vua Hậu Chu còn quá nhỏ (7 tuổi), không ai chỉ huy quân
đội toàn quốc đánh Khiết Đan. Triệu Khuông Dận đem binh về kinh, các quan
trong triều đồng ý thảo chiếu thư để Triệu lên ngôi. Sau Triệu xuất sư đánh
thắng Khiết Đan.

+++++++


汴梁雜詩八首其四

梁宋遺墟指汴京，
紛紛禪代事何輕！
也知光義難為弟，
不及朱三尚有兄。
將帥權傾皆易姓，
英雄時至忽成名。
千秋疑案陳橋驛，
一著黄袍遂罷兵。

查愼行
詩文索引查愼行-七律29

+++++++


Thơ tạp Biện Lương 8 bài kỳ 4

Biện Kinh di chỉ Tống Lương,
Nhường ngôi tiếp chức nhược cường nhẹ xem.
Quang Nghĩa chẳng muốn làm em,
Chu Tam huynh đệ ấm êm chẳng dời.
Nắm quyền tướng soái đổi đời,
Anh hùng khi gặp đúng thời danh nêu.
Ngàn năm nghi án Trần Kiều,
Áo vua vừa mặc về triều bãi binh.

phanlang

+++++++

+++++++

𝐊i𝐞̂̀m D𝐮̛ơ𝐧g n𝐠u𝐲ê𝐧 𝐧h𝐚̣̂t h𝐢̉ 𝐭ì𝐧h (𝑁ℎ𝑎̂𝑚 𝑡𝑢𝑎̂́𝑡)

Tℎự s𝑎̆́c t𝑖̀nℎ 𝑞u𝑎n𝑔 𝑛h𝑎̂́t pℎi𝑒̂́n m𝑖nℎ,
L𝑜ạ𝑛 𝑝h𝑜n𝑔 ℎà𝑚 𝑡u𝑦ế𝑡 𝑐h𝑖ế𝑢 𝑐ô tℎà𝑛h.
𝑉ị x𝑢y b𝑎̆́c đ𝑖̣cℎ 𝑚a𝑖 𝑡i𝑒̂n l𝑎̣c,
𝑇à𝑖 𝑐ậ𝑝 đô𝑛g pℎo𝑛g l𝑖ễ𝑢 𝑡i𝑒̣̂n kℎi𝑛h.
𝑉ạ𝑛 𝑙ý y𝑒̂n s𝑢̛ơ𝑛g h𝑜̂̀i l𝑢̣c m𝑎̂́n,
𝑇h𝑎̣̂p n𝑖ê𝑛 𝑏i𝑛h g𝑖á𝑝 𝑛g𝑜̣̂ 𝑡h𝑢̛ơ𝑛g s𝑖nℎ.
Nℎã𝑛 𝑡i𝑒̂̀n kℎả tℎi𝑒̂̉u pℎo𝑛g n𝑖ê𝑛 𝑡r𝑖ệ𝑢,
D𝑎̃ 𝑙ã𝑜 đa tℎờ𝑖 𝑣ọ𝑛g tℎá𝑖 𝑏ì𝑛h.

𝐓r𝐚 𝐓h𝐚̣̂n H𝐚̀n𝐡

+++++++


Ánh bình minh trong trẻo tỏa rạng ngời muôn nơi,
Những đỉnh núi tuyết bao quanh chiếu xuống thị trấn cô liêu.
Hoa mai rụng khi tiếng sáo phương Bắc chưa kịp cất lên,
Hàng liễu đung đưa nhẹ nhàng trong làn gió xuân .
Muôn dặm sương giá đã bào mòn bao mái đầu xanh,
Mười năm chinh chiến gieo rắc lầm than cho trăm họ.
Dấu hiệu của một mùa màng nhiều thu hoạch đã hiện rõ,
Các trưởng lão trong làng vẫn hằng mong mỏi cảnh thái bình.

+++++++


Kiềm Dương thuộc địa khu Hoài Hoá, tỉnh Hồ Nam, thời Đường có tên huyện Long
Tiêu 龍標 (nơi Vương Xương Linh bị đày, có bài thơ Phù Dung lâu tống Tân Tiệm
nổi tiếng), sau đổi thành huyện Kiềm Dương từ đời Tống. Tại vùng Kiềm Dương
giáp giới Quý Châu có câu: “Thiên vô tam nhật tình, địa vô tam xích bình, nhân vô
tam phân ngân” 天無三日晴，地無三尺平，人無三分銀 (Trời không có 3 ngày tạnh, đất
không có 3 thước bằng phẳng, người không có 3 phân bạc) chỉ cảnh cùng cực của dân
chúng. Cho nên tác giả thấy trời tạnh, mặt trời lên là điềm lành hiếm có.

Vị xuy bắc địch mai tiên lạc:

Ý nói sáo bắc chưa thổi bài "Mai hoa lạc" mà hoa mai đã rụng.

Thập niên binh giáp ngộ thương sinh:

Chỉ dân tình bị tai khổ trong mười năm chiến tranh thời Khang Hy bình loạn Tam
Phiên từ năm Khang Hy thứ 12 (1673) cho đến năm Khang Hy thứ 21 (1682) mới xong.
Tam Phiên gồm Bình Tây vương Ngô Tam Quế 吳三桂 ở Vân Nam, Bình Nam vương Thượng
Khả Hỉ 尚可喜 ở Quảng Đông và Tĩnh Nam vương Cảnh Tinh Trung 耿精忠 ở Phúc Kiến.
Năm Khang Hy thứ 12 (1673), Khang Hy bãi bỏ 3 chức phiên vương nên Ngô Tam Quế,
con Thượng Khả Hỉ và Cảnh Tinh Trung sợ, nổi lên chống lại triều đình nhà Thanh.
Chiến loạn 10 năm, Ngô Tam Quế đánh lên chiếm được Hồ Nam (Kiềm Dương là nơi bị
ảnh hưởng nặng nề) nhưng sai lầm vì dừng lại tại đây không tiến nữa, Khang Hy
củng cố lực lượng, cuối cùng đánh bại Tam Phiên.

Trong cuốn "Bích huyết kiếm" của nhà văn Kim Dung, những ấn bản đầu ông lấy hai
câu thơ của thi tăng Quán Hưu 貫休(thời Đường) trong bài Hiến Tiền thượng phụ 獻
錢尚父 để kết thúc:

M𝑎̃n đ𝑢̛ờ𝑛g h𝑜a t𝑢ý t𝑎m tℎi𝑒̂n kℎá𝑐h,
𝑁h𝑎̂́t k𝑖ế𝑚 𝑠ư𝑜̛n𝑔 ℎà𝑛 𝑡h𝑎̣̂p t𝑢̛́ 𝑐h𝑎̂u.

滿堂花醉三千客,
一劍霜寒十四州.

Đầy nhà hoa đổ ba nghìn khách,
Một kiếm sương lồng mười bốn châu.

Nhưng trong những bản sau ông dùng hai câu của Tra Thận Hành trong bài chủ để
thay hai câu của Quán Hưu:

𝑉ạ𝑛 𝑙ý y𝑒̂n s𝑢̛ơ𝑛g h𝑜̂̀i l𝑢̣c m𝑎̂́n,
𝑇h𝑎̣̂p n𝑖ê𝑛 𝑏i𝑛h g𝑖á𝑝 𝑛g𝑜̣̂ 𝑡h𝑢̛ơ𝑛g s𝑖nℎ.

萬里烟霜迴綠髩，
十年兵甲誤蒼生。

Gió sương vạn dặm thay màu tóc,
Binh lửa mười năm lụy trăm dân.

Tra Thận Hành là đấng tằng tổ của tiên sinh Kim Dung.

+++++++


黔陽元日喜晴 (壬戌)

曙色晴光一片明，
亂峰銜雪照孤城。
未吹北笛梅先落，
纔及東風栁便輕。
萬里烟霜迴綠髩，
十年兵甲誤蒼生。
眼前可少豐年兆，
野老多時望太平。


查愼行
詩文索引查愼行-七律6

+++++++


Mồng một tết ở Kiềm Dương vui trời tạnh (Nhâm tuất 1742)

Mặt trời trong sáng đã lên,
Chập chùng núi tuyết soi bên cô thành.
Sáo chưa lên, mơ lìa cành,
Gió đông vừa chớm liễu xanh nhẹ vờn.
Tóc xanh nhuốm bạc dặm sương,
Mười năm binh lửa thảm thương dân tình.
Đến nay điềm tốt chợt sinh,
Già quê mong được thái bình lắm thay.

phanlang

+++++++

+++++++

Dạ chí Mã Lăng

Khổ vụ phún sa khí nhược chưng,
Hoang trình nguyệt hắc dạ vô đăng.
Tiền cương thập lý hoàng mao lộ,
Dã hoả quang trung kiến Mã Lăng.

Tra Thận Hành

+++++++


Đêm đến Mã Lăng

Sương lạnh buốt cuốn theo bụi cát, bốc lên tựa hơi nước,
Trăng mờ tối, lối vắng không ánh đèn soi.
Mười dặm gò núi phía trước , đường mòn toàn những cỏ úa,
Trong ánh lửa hoang thấy Mã Lăng dần dần hiện ra.

+++++++


Mã Lăng 馬陵: cổ địa danh, nay là dải đất núi kéo dài từ huyện Phạm 範縣, tỉnh
Hà Nam 河南省 đến trấn Đại Trương Gia 大張家鎮, huyện Sân 莘縣, tỉnh Sơn Đông 山
東省, nằm trên vùng bình nguyên sông Hoàng Hà. Khu vực này xưa kia có địa
hình hiểm trở gồm nhiều khe suối, rãnh sâu và gò núi là nơi hiểm địa của binh gia.
Thời Chiến Quốc nổi tiếng vì trận đánh "Mã Lăng chi chiến 馬陵之戰" giữa Tề và
Ngụy. Năm 341 trước Công Nguyên, Tôn Tẫn 孫臏 và Điền Kỵ 田忌 nước Tề phục binh
tại đây, dùng kế giảm bếp ăn (ý nói lính sợ chết bỏ trốn nhưng thật ra tăng quân)
dụ Bàng Quyên 龐涓 nước Ngụy vào trận địa. Bàng Quyên thua trận, tự sát.

+++++++


夜至馬陵

苦霧噴沙氣若蒸，
荒程月黑夜無燈。
前岡十里黄茅路，
野火光中見馬陵。

查慎行
詩文索引查慎行-七絕23

+++++++



Đê𝐦 đế𝐧 𝐌ã L𝐚̆n𝐠

𝑃h𝑢n c𝑎́t s𝑢̛ơ𝑛g d𝑎̀y m𝑢ố𝑛 𝑏ố𝑐 ℎơ𝑖,
Kℎô𝑛g t𝑟ă𝑛g đ𝑢̛ờ𝑛g pℎế t𝑜̂́i m𝑢̀ 𝑘h𝑜̛i.
𝑀ư𝑜̛̀i d𝑎̣̆m c𝑜̉ 𝑣à𝑛g m𝑜̛̀ 𝑚ị𝑡 𝑛ú𝑖,
M𝑎̃ 𝐿ă𝑛g tℎấ𝑝 𝑡h𝑜á𝑛g d𝑢̛ớ𝑖 𝑙ử𝑎 𝑡r𝑜̛̀i.

phanlang

+++++++

+++++++

Bạch Câu lữ điếm kiến vong hữu Trịnh Phàn Phố cựu đề sảng nhiên hữu cảm đồng
Tây Minh tác

Nhất tiên trùng độ Ngoã Kiều quan,
Lạc phách tinh ai mấn các ban.
Hốt kiến cố nhân đề bích tại,
Chuyển liên nhĩ ngã thị sinh hoàn.

Tra Thận Hành

+++++++


Bạch Câu 白溝: còn gọi Bạch Câu thành 白溝城, thuộc thị trấn Bảo Định 保定, tỉnh
Hà Bắc 河北省, là trọng trấn, mua bán giao thương tấp nập...

Tây Minh 西溟: Khương Thần Anh 姜宸英 (1628-1699) nhà thư pháp, sử học thời
cuối Minh đầu Thanh, tự Tây Minh, hiệu Trạm Viên 湛園, Vĩ Gian 葦間, quê Từ Khê
慈溪, Ninh Ba 寧波, Chiết Giang 浙江, bạn của Tra Thận Hành.
Sáng tác có "Trạm Viên tập 湛園集", "Vĩ Gian tập 葦間集", "Hải Phòng tổng luận 海防總論".

Ngoã Kiều quan 瓦橋關: tên ải nằm tại trung bộ tỉnh Hà Bắc 河北省, huyện Hùng
雄縣 được xây dựng cuối đời Đường để phòng chống Khiết Đan 契丹, phía đông
bắc có hai ải Ích Tân 益津關 và Ứ Khẩu 淤口關 hợp xưng Tam Quan 三關.

Sinh hoàn 生還: sống sót trở về, ý nói cải tử hồi sinh, chỉ việc gặp tai nạn
lớn hoặc bất hạnh mà vẫn sống còn.

+++++++


白溝旅店見亡友鄭樊圃舊題愴然有感同西溟作

一鞭重度瓦橋關，
落魄星埃鬂各斑。
忽見故人題壁在，
轉憐爾我是生還。

查慎行
Trang 敬業堂詩集: 卷十一
Bài 89/90

+++++++


𝐓𝐚̣𝐢 𝐪𝐮𝐚́𝐧 𝐭𝐫𝐨̣ 𝐁𝐚̣𝐜𝐡 𝐂𝐚̂𝐮 𝐭𝐡𝐚̂́𝐲 𝐛𝐚̀𝐢 𝐭𝐡𝐨̛ 𝐜𝐮̃ 𝐜𝐮̉𝐚 𝐛𝐚̣𝐧 (đ𝐚̃ 𝐦𝐚̂́𝐭) 𝐓𝐫𝐢̣𝐧𝐡 𝐏𝐡𝐚̀𝐧 𝐏𝐡𝐨̂̉ 𝐯𝐢𝐞̂́𝐭, 𝐛𝐢
𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐱𝐮́𝐜 đ𝐨̣̂𝐧𝐠 𝐜𝐮̀𝐧𝐠 𝐓𝐚̂𝐲 𝐌𝐢𝐧𝐡 𝐥𝐚̀𝐦.

Một lần nữa ra roi cưỡi ngựa đến ải Ngoã Kiều,
Mệt mỏi vì phong trần năm tháng, tóc đều đã đốm bạc.
Bất chợt bắt gặp những dòng thơ của một bạn cũ trên tường,
Và chợt cảm thấy xúc động kinh ngạc rằng bạn và tôi (tác giả và Tây Minh) đã sống sót để trở về.

+++++++


𝐓𝐚̣𝐢 𝐪𝐮𝐚́𝐧 𝐭𝐫𝐨̣ 𝐁𝐚̣𝐜𝐡 𝐂𝐚̂𝐮 𝐭𝐡𝐚̂́𝐲 𝐛𝐚̀𝐢 𝐭𝐡𝐨̛ 𝐜𝐮̃ 𝐜𝐮̉𝐚 𝐛𝐚̣𝐧 (đ𝐚̃ 𝐦𝐚̂́𝐭) 𝐓𝐫𝐢̣𝐧𝐡 𝐏𝐡𝐚̀𝐧 𝐏𝐡𝐨̂̉ 𝐯𝐢𝐞̂́𝐭, 𝐛𝐢
𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐱𝐮́𝐜 đ𝐨̣̂𝐧𝐠 𝐜𝐮̀𝐧𝐠 𝐓𝐚̂𝐲 𝐌𝐢𝐧𝐡 𝐥𝐚̀𝐦.

𝑀𝑜̣̂𝑡 𝑟𝑜𝑖 𝑙𝑎̣𝑖 đ𝑒̂́𝑛 𝑁𝑔𝑜𝑎̃ 𝐾𝑖𝑒̂̀𝑢,
𝑇𝑟𝑎̂̀𝑛 𝑎𝑖 ℎ𝑜̂̀𝑛 𝑣𝑖́𝑎, 𝑡𝑜́𝑐 𝑛ℎ𝑖𝑒̂̀𝑢 đ𝑜̂́𝑚 ℎ𝑜̛𝑛.
𝑇ℎ𝑎̂́𝑦 𝑡ℎ𝑜̛ 𝑏𝑎̣𝑛 𝑐𝑢̃ 𝑡𝑟𝑒̂𝑛 𝑡𝑢̛𝑜̛̀𝑛𝑔,
𝑇ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔 𝑎𝑛ℎ, 𝑚𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑏𝑖𝑒̂́𝑡 𝑚𝑖̀𝑛ℎ đ𝑎𝑛𝑔 𝑠𝑜̂́𝑛𝑔 𝑐𝑜̀𝑛.

phanlang

+++++++

+++++++

𝑻𝙧𝒂 𝑻𝙝𝒂̣̂𝙣 𝙃𝒂̀𝙣𝒉:

𝑇𝘳𝑎 𝑇𝘩𝑎̣̂𝘯 𝘏𝑎̀𝘯ℎ 查慎行 (1650-1727) là một nhà thơ, nhà văn học thời Thanh. Tên khi
nhỏ của ông là Tự Liễn 嗣璉 (tự Hạ Trọng 夏重, hiệu Tra Điền 查田), sau đổi thành
Thận Hành (tự Hối Dư 悔餘, hiệu Tha Sơn 他山). Về già, ông cư ngụ tại Sơ Bạch Am
初白庵 nên còn được gọi là Tra Sơ Bạch 查初白. Ông quê ở Hoa Khê 花溪, huyện
Hải Ninh 海寧縣, phủ Hàng Châu 杭州府(nay thuộc trấn Viên Hoa 袁花鎮). Tra Thận
Hành thông minh từ nhỏ và sớm nổi danh. Thời trẻ, ông theo học Hoàng Tông Hi 黄
宗羲, được Lục Gia Thục 陸嘉淑 (1620-1689) đánh giá cao và được Chu Di Tôn 朱
彞尊 (1629-1709) dẫn dắt. Năm 1693 (Khang Hy năm thứ 32 康熙三十二年), ông
đỗ kỳ thi Hương. Năm 1703 (Khang Hy năm 42 康熙四十二年), ông vào cung tham gia
kỳ thi Đình, đỗ Tiến sĩ và được bổ nhiệm làm Biên tu tại Hàn lâm viện 翰林院編修,
đồng thời phục vụ tại Nam Thư Phòng 南書房. Sau đó, ông tham gia công việc quân
sự ở vùng Tây Nam và tháp tùng Hoàng đế tuần du vùng đông bắc, làm thơ trên suốt
hành trình theo quân. Năm 1713 (Khang Hy năm 52 康熙五十二年), ông xin nghỉ hưu và
trở về quê nhà, dựng Sơ Bạch Am 初白庵 và chuyên tâm vào việc sáng tác. Năm
1726 (Ung Chính năm thứ 4 雍正四年), ông bị bắt và giải về kinh đô do liên quan
đến vụ án của em trai là Tra Tự Đình 查嗣庭; dù được thả vào năm sau, nhưng ông
qua đời chưa đầy hai tháng ở tuổi bảy mươi tám.
Tra Thận Hành được coi là một trong "Sáu nhà thơ lớn đầu triều Thanh 清初六家",
kế thừa Chu Di Tôn, ông được tôn vinh là người lãnh đạo thi đàn vùng Đông Nam
Trung Quốc. Ông có ảnh hưởng lớn đến trường phái thơ "phong cách Tống" thịnh
hành vào đầu thời Thanh; đóng vai trò là nhân vật then chốt và bậc thầy tổng hợp
các truyền thống thi ca khác nhau. Tra Thận Hành có những đóng góp đáng kể
trong sáng tác thơ, nghiên cứu nghệ thuật thơ ca và lý luận thi pháp; với
gia tài hơn mười nghìn bài thơ, ông là một nhà thơ có sức sáng tác dồi dào. Thơ
ca của ông kế thừa truyền thống của cả hai triều đại Đường và Tống nhưng đặc
biệt xuất sắc ở phong cách thời Tống; đối với thơ Tống, ông lấy Tô Thức 蘇軾
làm khuôn mẫu và dành sự ngưỡng mộ lớn cho Hoàng Đình Kiên 黄庭堅 cùng Lục Du
陸游. Phong cách thơ của ông tươi mới, tao nhã và có sức sống bền bỉ. Về mặt
nghệ thuật, ông nổi danh với phác hoạ "Bạch miêu 白描" lối diễn tả đơn giản;
phong cách có ảnh hưởng sâu sắc đến Viên Mai 袁枚 và phái Tính Linh性靈派 (phái
đề cao cảm xúc chân thực) về sau.
Các tác phẩm tiêu biểu của ông bao gồm
những tập thơ như "Kính Nghiệp Đường thi tập 敬業堂詩集" và "Tra Sơ Bạch thi bình
thập nhị chủng 查初白詩評十二種"...........

+++++++

+++++++

𝐒𝐨̛ 𝐧𝐡𝐚̣̂𝐩 𝐊𝐢𝐞̂̀𝐦 𝐜𝐚̉𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐨̂̉ 𝐧𝐡𝐚̂𝐧 𝐠𝐢𝐚𝐢 𝐜𝐮̛ 𝐡𝐮𝐲𝐞̂̀𝐧 𝐧𝐡𝐚𝐢 𝐭𝐢𝐞̂̃𝐮 𝐛𝐢́𝐜𝐡 𝐠𝐢𝐚𝐧 𝐝𝐮𝐲𝐞̂𝐧 𝐭𝐡𝐞̂
𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛̣𝐧𝐠 𝐡𝐚̣ 𝐝𝐮̛̃ 𝐯𝐢𝐞̂𝐧 𝐧𝐡𝐮 𝐯𝐨̂ 𝐝𝐢̣ đ𝐨̂̉ 𝐜𝐡𝐢 𝐭𝐚̂𝐦 𝐭𝐫𝐚̆́𝐜 𝐧𝐡𝐢 𝐭𝐚́𝐜 𝐭𝐡𝐢̣ 𝐭𝐡𝐢.

Sào cư phong tục cố y nhiên,
Thạch huyệt cao đương vạn mộc điên.
Kỷ địa lưu di hoàn hữu bạn,
Cựu thì tỉnh táo đoạn vô yên.
Dư sinh binh cách đào nan ổn,
Tuyệt tái điền trù tích khả liên.
Hảo báo trưởng quan quyên phú liễm,
Mi viên gia thất cửu như huyền.

Tra Thận Hành

+++++++

Kiềm 黔: là tên viết tắt của tỉnh Quý Châu 貴州省.

+++++++


初入黔境土人皆居懸崖峭壁間緣梯上下與猿猱無異睹之心惻而作是詩

巢居風俗故依然，
石穴髙當万木顛。
幾地流移還有伴，
舊時井竈斷無烟。
餘生兵革逃難穩，
絶塞田疇瘠可憐。
好報長官蠲賦斂，
獼猿家室乆如懸。

查愼行
詩文索引查愼行-七律3

+++++++



𝐾ℎ𝑖 𝑚𝑜̛́𝑖 đ𝑎̣̆𝑡 𝑐ℎ𝑎̂𝑛 đ𝑒̂́𝑛 𝑣𝑢̀𝑛𝑔 đ𝑎̂́𝑡 𝐾𝑖𝑒̂̀𝑚, 𝑡𝑜̂𝑖 𝑡ℎ𝑎̂́𝑦 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 𝑑𝑎̂𝑛 𝑛𝑜̛𝑖 đ𝑎̂𝑦 𝑠𝑖𝑛ℎ 𝑠𝑜̂́𝑛𝑔 𝑔𝑖𝑢̛̃𝑎
𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑣𝑎́𝑐ℎ đ𝑎́ 𝑑𝑢̛̣𝑛𝑔 đ𝑢̛́𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑒𝑜 𝑙𝑒𝑜, 𝑙𝑒𝑜 𝑡𝑟𝑒̀𝑜 𝑙𝑒̂𝑛 𝑥𝑢𝑜̂́𝑛𝑔 𝑏𝑎̆̀𝑛𝑔 𝑡ℎ𝑎𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑎̆̉𝑛𝑔 𝑘ℎ𝑎́𝑐 𝑛𝑎̀𝑜
𝑙𝑜𝑎̀𝑖 𝑣𝑢̛𝑜̛̣𝑛; 𝑥𝑢́𝑐 đ𝑜̣̂𝑛𝑔 𝑡𝑟𝑢̛𝑜̛́𝑐 𝑐𝑎̉𝑛ℎ 𝑡𝑢̛𝑜̛̣𝑛𝑔 𝑎̂́𝑦, 𝑡𝑜̂𝑖 đ𝑎̃ 𝑙𝑎̀𝑚 𝑏𝑎̀𝑖 𝑡ℎ𝑜̛ 𝑛𝑎̀𝑦.

Tục lệ sống trong những "tổ" cao vẫn chẳng hề thay đổi,
Những hang đá cheo leo nằm vắt vẻo trên ngọn cây rừng.
Cuộc sống tuy nay đây mai đó, họ vẫn có bạn đồng hành (ở chung đông đúc),
Xưa có giếng, bếp nhưng nay không còn nữa, khói đã tắt rồi.
Chạy trốn binh đao loạn lạc tìm chốn bình yên, nhưng chưa ổn,
Vì ruộng đồng nơi biên viễn xa xôi này thật cằn cỗi, tiêu điều.
Ước mong sao quan chức thấu tình mà miễn giảm sưu thuế,
Cho những gia đình đã sống cảnh cheo leo giữa vách đá tựa loài vượn từ bao đời nay.

+++++++



𝐾ℎ𝑖 𝑚𝑜̛́𝑖 đ𝑎̣̆𝑡 𝑐ℎ𝑎̂𝑛 đ𝑒̂́𝑛 𝑣𝑢̀𝑛𝑔 đ𝑎̂́𝑡 𝐾𝑖𝑒̂̀𝑚, 𝑡𝑜̂𝑖 𝑡ℎ𝑎̂́𝑦 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 𝑑𝑎̂𝑛 𝑛𝑜̛𝑖 đ𝑎̂𝑦 𝑠𝑖𝑛ℎ 𝑠𝑜̂́𝑛𝑔 𝑔𝑖𝑢̛̃𝑎
𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑣𝑎́𝑐ℎ đ𝑎́ 𝑑𝑢̛̣𝑛𝑔 đ𝑢̛́𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑒𝑜 𝑙𝑒𝑜, 𝑙𝑒𝑜 𝑡𝑟𝑒̀𝑜 𝑙𝑒̂𝑛 𝑥𝑢𝑜̂́𝑛𝑔 𝑏𝑎̆̀𝑛𝑔 𝑡ℎ𝑎𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑎̆̉𝑛𝑔 𝑘ℎ𝑎́𝑐 𝑛𝑎̀𝑜
𝑙𝑜𝑎̀𝑖 𝑣𝑢̛𝑜̛̣𝑛; 𝑥𝑢́𝑐 đ𝑜̣̂𝑛𝑔 𝑡𝑟𝑢̛𝑜̛́𝑐 𝑐𝑎̉𝑛ℎ 𝑡𝑢̛𝑜̛̣𝑛𝑔 𝑎̂́𝑦, 𝑡𝑜̂𝑖 đ𝑎̃ 𝑙𝑎̀𝑚 𝑏𝑎̀𝑖 𝑡ℎ𝑜̛ 𝑛𝑎̀𝑦.

Ở tổ phong tục xưa nay,
Động đá ngang với đỉnh cây lưng trời.
Lưu vong có bạn mấy nơi,
Không còn bếp giếng, khói thời cựu niên.
Đời thừa, lánh nạn chưa yên,
Lại thêm ruộng xấu ven triền núi xa.
Trưởng quan thu thuế xin tha,
Sống như khỉ vượn những nhà lửng lơ.

phanlang

+++++++

+++++++

𝐋𝐚̃𝐧𝐠 𝐂𝐡𝐚̂𝐮 𝐭𝐮𝐲𝐞̣̂𝐭 𝐜𝐮́ 𝐭𝐮̛́ 𝐭𝐡𝐮̉

1.
“Linh tước” đàn lai tân điệu đa,
“Trúc chi” cựu pháp định như hà,
Cư nhân bất giải “Biên đầu” khúc,
Chỉ xướng “Tây phong thái diệp” ca.
2.
Giang can thảo thị trúc vi chuyên,
Dung dịch di gia trục mậu thiên.
Tạc nhật quan quân hựu nam khứ,
Thần Khê nhất lộ hữu tân yên.
3.
Vũ dư thiên khí hảo thanh minh,
Tề thái hoa khai khứ đạp thanh.
Nhạc Lệnh viên hoang đào lý tận,
Cánh vô đề điểu nhập không thành.
4.
Đốc sư thanh thế chấn Man kinh,
Phụ lão đồ khoa trú cẩm vinh.
Bất tín đãn khan Dương tướng quốc,
Di ân hoàn tại Đỉnh Châu thành.

Tra Thận Hành

+++++++

Lãng Châu 朗州: tên châu được thiết lập đời nhà Tuỳ, hiện nay là thị khu Thường
Đức 常德, tỉnh Hồ Nam 湖南

Nhạc Lệnh viên: Vườn Nhạc Lệnh tại Thường Đức 常德, Hồ Nam 湖南 (xưa là Vũ
Lăng 武陵, Đỉnh Châu 鼎州) do thái thú Nhạc Ái 樂藹 xây dựng, trồng đào, lý,
liễu rất đẹp. Xưa Thái Thú hay Huyện Lệnh (cai trị một huyện) gọi tắt là Lệnh.

+++++++


朗州絶句四首

1.
翎雀彈來新調多，
竹枝舊法定如何。
居人不解邉頭曲，
只唱西風菜葉歌。

2.
江干草市竹爲椽，
容易移家逐貿遷。
昨日官軍又南去，
辰溪一路有新烟。

3.
雨餘天氣好清明，
薺菜花開去踏靑。
樂令園荒桃李盡，
更無啼鳥入空城。

4.
督師聲勢震蠻荆，
父老徒誇晝錦榮。
不信但看楊相國，
遺恩還在鼎州城。

查愼行
詩文索引查愼行-七絶2

+++++++


𝐁𝐨̂́𝐧 𝐛𝐚̀𝐢 𝐭𝐮𝐲𝐞̣̂𝐭 𝐜𝐮́ 𝐯𝐞̂̀ 𝐋𝐚̃𝐧𝐠 𝐂𝐡𝐚̂𝐮

1.
Những giai điệu mới "Linh tước" vang lên từ tiếng gảy đàn,
Nhưng những giai điệu "Trúc chi" xưa kia thì sao?
Người dân địa phương không cảm hứng được âm hưởng những khúc "Biên đầu" nầy;
Họ chỉ hát về bài "Gió tây và rau cải".

2.
Bên chợ ven sông, những túp lều cỏ sườn tre,
Những ngôi nhà dễ dàng di chuyển theo sự giao dịch mua bán..
Hôm qua, quân đội triều đình lại hành quân về phía nam;
Dọc theo con đường Thần Khê, khói mới lại bốc lên.

3.
Sau cơn mưa trời trong sáng, ngày thanh minh đẹp,
Hoa cải xanh nở rộ, là lúc đi đạp thanh, dạo chơi mùa xuân.
Vườn của Nhạc Lệnh hoang tàn; đào và mận đã biến mất;
Không còn tiếng chim hót nào nhập vào trong quận thành vắng vẻ.

4.
Thanh thế của Đốc Sư làm rung chuyển vùng hoang dã phía nam;
Các bậc trưởng lão khen ngợi sự về quê vinh hiển của ông.
Nếu bạn còn nghi ngờ, hãy nhìn vào Tể tướng Dương:
Di sản lòng tốt của ông vẫn còn hiện hữu ở thành Đỉnh Châu.

+++++++


𝐁𝐨̂́𝐧 𝐛𝐚̀𝐢 𝐭𝐮𝐲𝐞̣̂𝐭 𝐜𝐮́ 𝐯𝐞̂̀ 𝐋𝐚̃𝐧𝐠 𝐂𝐡𝐚̂𝐮


Bài “Linh tước” đàn nhiều điệu mới,
Khúc “Trúc chi” phất phới như xưa.
Người dân không hát “Biên đầu”,
“Tây phong thái diệp” là câu nghe nhiều.

Chợ bên sông đều bằng tre trúc,
Dễ dàng cho những lúc dời nhà.
Xuống nam quân khởi hôm qua,
Đường Thần Khê phủ trắng nhoà khói sương.

Sau cơn mưa như gương trời sáng,
Hoa thanh minh nở rạng đạp thanh.
Vườn hoang đào lý tan tành,
Thành không chẳng thấy yến oanh bay vào.

Đốc sư mạnh Man đồ sợ lắm,
Phụ lão khoe áo gấm ban ngày.
Hãy tin Dương tướng quốc ngay,
Đỉnh Châu thành quách còn bày tích xưa.


pℎa𝑛l𝑎n𝑔

+++++++

+++++++

Chu dạ thư sở kiến

Nguyệt hắc kiến ngư đăng,
Cô quang nhất điểm huỳnh.
Vi vi phong thốc lãng,
Tản tác mãn hà tinh.

Tra Thận Hành

+++++++

舟夜書所見

月黑見漁燈，
孤光一點螢。
微微風簇浪，
散作滿河星。

查慎行
詩文索引查愼行-五絕1

+++++++


Thuyền đêm ghi việc đã thấy

Đêm không trăng, thấy đèn người chài lưới hiện ra,
Một đốm sáng lẻ loi, tựa như con đom đóm.
Làn gió nhẹ làm xao động mặt sóng,
Phân tán ánh sáng như muôn vì sao rải khắp dòng sông.

+++++++


Thuyền đêm ghi việc đã thấy

Trăng tối nổi đèn chài,
Lẻ loi chiếc đóm bay.
Gió lăn tăn gợn sóng,
Sao rải dưới sông đầy.

phanlang

+++++++

+++++++

Hàn dạ thứ Phan Dân nguyên vận

Nhất phiến tây phong tác Sở thanh,
Ngoạ văn lạc diệp đả song minh.
Bất tri thập nguyệt giang hàn trọng,
Đẩu giác tam canh bố bị khinh.
Sương áp đề ô kinh nguyệt thượng,
Dạ kiêu cơ thử khám đăng minh.
Hoàn gia mộng nhiễu giang hồ khoát,
Bạc tuý tinh lai cú hốt thành.

Tra Thận Hành

+++++++

Sở thanh 楚聲:

Âm thanh, khúc điệu nước Sở. Sau khi Tần chiếm sáu nước trong đó có nước Sở, dân
Sở làm ra những khúc nhạc, điệu hát hoặc thi ca u buồn, cho nên nói “Sở thanh” là
để chỉ những khúc điệu buồn.

+++++++


寒夜次潘岷原韻

一片西風作楚聲，
臥聞落葉打窗鳴。
不知十月江寒重，
陡覺三更布被輕。
霜壓啼烏驚月上，
夜驕飢鼠闞燈明。
還家夢繞江湖闊，
薄醉醒來句忽成。

查慎行
詩文索引查愼行-七律2

+++++++


Đê𝐦 𝐥ạ𝐧h, 𝐡o𝐚̣ 𝐭h𝐨̛ 𝐏h𝐚n D𝐚̂n n𝐠u𝐲ê𝐧 𝐯ậ𝐧

Ngọn gió tây mang theo những âm thanh buồn đất Sở,
Nằm trên giường, nghe tiếng lá rơi gõ vào cửa sổ.
Không biết rằng dòng sông càng lạnh giá vào tháng mười,
Bỗng thấy chiếc chăn bông của mình quá mỏng trong đêm khuya.
Sương giá đè xuống khiến quạ kinh sợ kêu khi vầng trăng lên,
Đêm tối mông lung con chuột đói nhìn chằm chằm vào ánh đèn.
Giấc mơ trở về nhà vướng vít trên nẻo giang hồ rộng lớn,
Cơn say mơ màng tỉnh giấc, buồn viết được mấy câu thơ.

+++++++


Đê𝐦 𝐥ạ𝐧h, 𝐡o𝐚̣ 𝐭h𝐨̛ 𝐏h𝐚n D𝐚̂n n𝐠u𝐲ê𝐧 𝐯ậ𝐧

Gió tây thổi điệu u buồn,
Nằm nghe lá rụng điên cuồng gõ song.
Tháng mười sông nước lạnh căm,
Canh ba choàng thức chăn mền giá băng.
Sương rơi quạ sợ kêu trăng,
Đêm sâu chuột đói dòm đèn chẳng ra.
Giang hồ mộng muốn về nhà,
Hết say tỉnh dậy viết ra thơ sầu.

phanlang

+++++++

+++++++

Nhân nhật hoà Chu Đại tư không tác
Tài đáo xuân tình mã ý kiêu,
Kim câu lưu thuỷ Ngọc Hà kiều.
Đông phong xuy lục lân lân hoạt,
Đảo quyển dư hàn thượng liễu điều.

Tra Thận Hành

+++++++

Nhân nhật tức ngày mồng 7 tháng giêng âm lịch, lấy tích Nữ Oa tạo ra sinh vật
trên thế giới (nặn đất làm ra) trong đó có con người vào ngày mồng 7 tháng giêng
âm lịch, nên có người nói ngày nầy là ngày sinh nhật của nhân loại.

+++++++


人日和朱大司空作
纔到春晴馬意驕，
金溝流水玉河橋。
東風吹綠鱗鱗活，
倒捲餘寒上柳條。

查愼行
詩文索引查愼行-七絶6

+++++++


Nhân nhật, hoạ thơ tư không Chu Đại làm

Mưa tạnh xuân tươi ngựa phóng qua,
Ngòi vàng nước chảy cầu Ngọc Hà.
Gió đông thổi lá lăn tăn sóng,
Liễu nhuốm màu xanh lạnh cuốn xa.

phanlang

+++++++

+++++++

Vương Mạnh Cốc trùng chí đô môn

Ngã diệc kỵ lư khách,
Thô tri hành lộ nan.
Lục niên tam kiến nhữ,
Tân khổ độ Tang Càn.

Tra Thận Hành

+++++++

Kỵ lư khách : người cưỡi lừa, cũng nói đến quan chức nhỏ, không vừa ý với với
việc mình làm hoặc nơi mình làm việc. Đây chỉ thi nhân Giả Đảo 賈島 chuyên khổ
ngâm. Giả Đảo cưỡi lừa ở kinh đô, trên đường thường ngâm vịnh không để ý đến
việc chào hỏi các quan chức lớn qua lại, thường bị hạch hỏi. Giả Đảo có bài thơ
Độ Tang Càn 渡桑乾 mà tác giả nêu lên
trong câu chót, nói đến trường hợp một cảnh hai quê, muốn về quê nào cũng khó khăn.

+++++++


王孟榖重至都門

我亦騎驢客，
粗知行路難。
六年三見汝，
辛苦渡桑乾。

查愼行
詩文索引查愼行-五绝2

+++++++


Vương Mạnh Cốc lại đến kinh thành

Tôi như khách cưỡi lừa,
Đường đi nhiều trái ngang.
Sáu năm gặp ba bận,
Cay đắng vượt Tang Càn.

phanlang

+++++++

+++++++

𝐇i𝐞̂̉u p𝐡á𝐭 𝐋ư𝐨̛n𝐠 𝐒ơ𝐧

Nhất câu tàn nguyệt thổ nhưng hàm,
Bạc vụ mông mông trước bố phàm.
Hành quá Thiên Môn thiên vị hiểu,
Phong lai đông bắc lộ tây nam.

Tra Thận Hành

+++++++

Lương Sơn 梁山: tên đất, tên núi, nằm tại huyện Lương Sơn 梁山縣, thị trấn Tế
Ninh 濟寧市, tỉnh Sơn Đông 山東省 nổi danh trong lịch sử với sự nổi dậy chống
nhà Tống tại Lương Sơn Bạc (truyện Thuỷ Hử 水滸傳) do Tống Giang 宋江 lãnh đạo.

Thiên môn 天門: cổng trời, chỗ hai ngọn núi nằm đối xứng nhau, có sông hoặc
đường đi nằm giữa, rất hiểm trở.

+++++++


曉發梁山

一鈎殘月吐仍銜，
薄霧濛濛著布帆。
行過天門天未曉，
風來東北路西南。

查慎行
詩文索引查愼行-七絶1

+++++++


𝐊𝐡𝐨̛̉𝐢 𝐡𝐚̀𝐧𝐡 𝐭𝐮̛̀ 𝐋𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐒𝐨̛𝐧 𝐥𝐮́𝐜 𝐬𝐚́𝐧𝐠 𝐬𝐨̛́𝐦

Mảnh trăng tàn treo lơ lửng, nửa ẩn nửa hiện,
Làn sương mỏng mông lung phủ lên cánh buồm vải.
Qua khỏi cổng trời (thiên môn) mà bình minh vẫn chưa rạng,
Gió thổi từ đông bắc thuyền ta đi về hướng tây nam.

+++++++


𝐊𝐡𝐨̛̉𝐢 𝐡𝐚̀𝐧𝐡 𝐭𝐮̛̀ 𝐋𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐒𝐨̛𝐧 𝐥𝐮́𝐜 𝐬𝐚́𝐧𝐠 𝐬𝐨̛́𝐦

Trăng tàn mờ ảo móc câu,
Sương mênh mông phủ trên đầu thuyền ta.
Thiên môn còn tối khi qua,
Gió từ đông bắc, đường là tây nam.

phanlang

+++++++