+++++++

Hàn Kỳ 韓琦 (1008-1075) :

Hàn Kỳ tự Trĩ Khuê 稚圭, hiệu Cống Tẩu 贛叟, quê huyện An Dương 安陽縣, Tương
Châu 相州 (nay là thành phố An Dương 安陽市, tỉnh Hà Nam 河南省), nhà chính
trị, nhà thơ, nhà viết từ phú thời Bắc Tống 北宋. Ông đỗ tiến sĩ năm 1027 (Tống
Nhân Tông Thiên Thánh ngũ niên 宋仁宗天聖五年), nhậm các chức vụ: Tương Tác
Giám thừa 將作監丞 (chuyên xây dựng tu bổ cung điện, thành quách, cầu cống,
đường sá và thu thập, sản xuất vàng ngọc châu báu, sừng tê giác ngà voi, cũng như
sản xuất đồ gốm sứ tinh xảo, vải lụa và thêu thùa...), Thôi quan phủ Khai Phong
開封府推官, Hữu Ti gián (can gián vua) v. v... Ông từng tâu bãi chức 4 quan lớn
tham nhũng, phụng mệnh triều đình cứu đói dân Tứ Xuyên... Chiến tranh giữa
Tống và Tây Hạ 西夏 khởi phát, ông được bổ làm An phủ sứ Thiểm Tây 陝西安撫使,
cùng Phạm Trọng Yêm 範仲淹 phòng ngự đánh trả Tây Hạ, nổi tiếng trong quân.
Sau Tây Hạ cầu hoà, ông được gọi về triều thăng chức Xu mật phó sứ 樞密副使.
Thời kỳ nầy nhà Tống suy nhược nên Tây Liêu và Tây Hạ gây chiến với Bắc Tống;
vì thế Hàn Kỳ được lệnh cùng Phạm Trọng Yêm và Phú Bật 富弼 chủ trì giám sát
chương trình cải cách “ Khánh Lịch tân chánh 慶歷新政”. Đó là vào đời Tống Nhân
Tông niện hiệu Khánh Lịch từ năm thứ 3 đến năm thứ 5 (1043-1045) nhằm mục đích
thay đổi quan lại tham nhũng từ trung ương đến địa phương, diệt nạn kiêu binh,
giảm chi tiêu phung phí thâm lũng kho tàng ... Thực hiện bằng cách thanh lọc
quan viên các cấp, hạn chế con cháu quan lại thừa hưởng chức ấm của cha, tuyển
chọn quan địa phương ngay thẳng, thương dân, cải cách khoa cử, mở mang đồn điền,
phát triển nông nghiệp, buôn bán v. v... Tuy nhiên vì tệ nạn đã ăn sâu gốc rễ nên
thất bại, Hàn Kỳ tự xin ra ngoài làm tri phủ Dương Châu 揚州, Định Châu 定州,
Tịnh Châu 並州. Tại Tịnh Châu đánh thắng thu hồi đất đai nước Liêu chiếm trước
đây, lập giới tuyến, gia tăng phòng thủ. Những năm cuối thời Nhân Tông ông được
gọi về triều làm Xu mật sứ 樞密使, Đồng bình chương sự 同平章事. Thời Tống Anh
Tông ông đã tham gia hòa giải các mâu thuẫn giữa hoàng đế và hoàng hậu, giúp
củng cố địa vị của thái tử. Tống Thần Tông lên ngôi, ông nhiều lần từ chối
chức tể tướng, chỉ giữ chức thái thú ở Vĩnh Hưng và Tương Châu. Ông thăng tiến
qua nhiều chức vụ, trở thành Tiết độ sứ Vĩnh Hưng, sau giữ các chức vụ Thượng
thư Bộ Công và Thái sư, và được phong tước hiệu Ngụy Quốc công 魏國公.
Hàn Kỳ mất năm 1075 (Tống Thần tông Hi Ninh bát niên 宋神宗熙寧八年) hưởng thọ
68 tuổi. Ông làm quan qua 3 triều đại, làm tướng mấy chục năm, hiến thân phục
vụ cho nhà Bắc Tống suốt đời, được truy tặng Thượng thư lệnh 尚書令, thụy hiệu
“Trung Hiến 忠獻”, thời Tống Huy Tông 宋徽宗 truy phong Ngụy quận vương 魏郡王.

Văn thơ ông không mài dũa chạm khắc, cao nhã tự nhiên; ông rất giỏi thư pháp, lối
thư pháp của ông thuộc chánh thư 正書, là lối viết tiêu chuẩn, đặc điểm thẳng
đứng và đều đặn, thường được dùng để viết các văn bản kinh điển như các tác
phẩm lịch sử và triết học. Nhà ông có hàng ngàn quyển sách đủ loại. Thi từ gom
lại trong “An Dương tập 安陽集” hơn 800 bài truyền lại đời sau.

+++++++

+++++++

Thứ vận đáp Hoạt Thú Mai Long Đồ Trùng Dương huệ tửu nhị khuyết kỳ nhị (1055)

Hoạt lao thanh mãn cúc hoa chi,
Chỉ khiếm tân ngao tả thủ trì.
Dục báo thiện lân tương ý hậu,
Khổ tàm gia nhưỡng đới xuân ly.

(Tự chú: Kim tuế tịnh biên vũ đa, biến thị vị chí).

Hàn Kỳ

+++++++

次韻答滑守梅龍圖重陽惠酒二闋其二 (1055)

滑醪清滿菊花巵，
只欠新螯左手持。
欲報善隣將意厚，
苦慚家釀带春醨。

(自注:今歲並邊雨多，徧市未至)。

韓琦
詩文索引韓琦-七絶3

+++++++

Câu: Chỉ khiếm tân ngao tả thủ trì 只欠新螯左手持: chỉ thiếu cua đầu mùa bên
tay trái.

Lấy từ điển tích Tất Trát 畢卓 thời Đông Tấn 東晉.

Ông nói :

Cầm chén rượu bên tay phải,
Và càng cua bên tay trái,
Thong dong trôi nổi trên thuyền rượu,
Thế là đủ cho một đời.


右手持酒杯，
左手持蟹螯，
拍浮酒船中，
便足了一生矣。

Hữu thủ trì tửu bôi,
Tả thủ trì giải ngao,
Phách phù tửu thuyền trung,
Tiện túc liễu nhất sanh hĩ.

Tất Trát nhậm chức Lại bộ lang 吏部郎, phụ trách việc bổ nhiệm, bãi nhiệm và
đánh giá quan lại, sống phóng khoáng, không gò bó; do tình hình chính trị hỗn
loạn thời đó, thường lấy rượu làm vui.

+++++++


Thứ vận trả lời Hoạt Thú Mai Long Đồ Trùng Dương tặng rượu hai bài kỳ 2 (1055)

Rượu ngon trong vắt rót đầy chén hình hoa cúc,
Chỉ thiếu cua tươi trên tay trái.
Muốn đền đáp lòng tốt của những người hàng xóm thân thiện,
Nhưng thẹn vì rượu tự làm của mình vẫn còn nhạt và thiếu hương vị.

(Tự chú: Năm nay vùng biên giới mưa nhiều, nên khắp chợ không thấy cua).

+++++++


Thứ vận trả lời Hoạt Thú Mai Long Đồ Trùng Dương tặng rượu hai bài kỳ 2 (1055)

Rượu ngon trong vắt chén hoa,
Trống bàn tay trái như là thiếu cua.
Tình thân hàng xóm vui đùa,
Rượu nhà hương nhạt thẹn thùa lắm thay.

phanlang

+++++++

+++++++

Thứ vận đáp Hoạt Châu Mai Long Đồ dĩ thi tửu kiến ký nhị thủ kỳ nhất (1056)

Đối địch công như luận tửu binh,
Bệnh phu tuy liệt cảm tiên đăng.
Như tương áp cảnh cầu thi chiến,
Tức thụ hàng kỳ thị bất thăng.

Hàn Kỳ

+++++++


次韻答滑州梅龍圖以詩酒見寄二首 其一 (1056)

對敵公如論酒兵，
病夫雖劣敢先登。
如將壓境求詩戰，
即豎降旗示不勝。

韓琦
詩文索引韓琦-七絶3

+++++++

Tửu binh 酒兵 : ví rượu như một loại vũ khí.

Điển tích xuất phát từ Nam sử 南史 - Trần Huyên truyện 陳暄傳, trích dẫn lời
của Giang Tư Nghị 江咨議:
"Rượu giống như vũ khí; vũ khí có thể không được sử dụng trong nghìn ngày,
Nhưng không thể không chuẩn bị sẵn sàng dù chỉ một ngày.
Rượu có thể không được uống trong nghìn ngày, nhưng không thể một ngày nào đó
uống mà không say".

酒猶兵也，兵可千日而不用，不可一日而不備，
可千日而不飲，不可一飲而不醉。

Điều này có nghĩa là rượu, giống như vũ khí, có hai mặt; mặc dù cần phải tiết
chế, nhưng vẫn phải luôn có sẵn để dùng trong những trường hợp bất ngờ. Các thế
hệ sau này đã sử dụng thuật ngữ "Tửu binh" để nhấn mạnh rằng rượu, giống như
vũ khí, cần sự tiết chế và sự chuẩn bị, và có tính chất hai mặt, lợi và hại.

+++++++

Thứ vận đáp Hoạt Châu Mai Long Đồ, đã gửi thơ và rượu hai bài kỳ 1 (1056)

Khi đối mặt với kẻ địch, ông bàn luận chiến lược như thể đó là một trò chơi
uống rượu;
Mặc dù ốm yếu, tôi vẫn dám là người tiên phong xông trận.
Nếu ông muốn thách đấu thơ ca bằng cách xâm phạm địa giới của tôi,
Tôi sẽ lập tức giương cờ trắng, thừa nhận thất bại.

+++++++


Thứ vận đáp Hoạt Châu Mai Long Đồ, đã gửi thơ và rượu hai bài kỳ 1 (1056)

Trước thù chiến lược tửu binh,
Tôi tuy ốm yếu nhiệt tình xông pha.
Nếu ông nói chuyện thơ ca,
Tôi giương cờ trắng phận già xin thua.

phanlang

+++++++

+++++++

Thứ vận đáp Hoạt Châu Mai Long Đồ dĩ thi tửu kiến ký nhị thủ kỳ nhị (1056)

Đông Quận hà năng ức thượng tài,
Triệu thư khan tức nhật biên lai.
Danh lao giá trọng thi thiên hảo,
Biển phiếm Tây Viên Cảm Ngộ bôi.

(Tự chú: Công cận tấu Cảm Ngộ thập thiên, cố vân)

Hàn Kỳ

+++++++


次韻答滑州梅龍圖以詩酒見寄二首 其二 (1056)

東郡何能抑上才，
召書看即日邊來。
名醪價重詩篇好，
㮰泛西園感遇杯。

(自注：公近奏感遇十篇，故云)。

韓琦
詩文索引韓琦-七絶3

+++++++


Đông Quận 東郡: tên quận tức quận Bộc Dương 濮陽郡 , thuộc Hoạt Châu 滑州,
đông bắc Hà Nam 河南; Mai Long Đồ từng làm thông phán 通判 tại Đông Quận.

Nhật biên 日邊: bên cạnh mặt trời, tức tả hữu của vua, chỉ triều đình.

Tây Viên 西園: tên vườn, tức Vườn thượng uyển ở kinh đô.


+++++++


Thứ vận đáp Hoạt Châu Mai Long Đồ, đã gửi thơ và rượu hai bài kỳ 2 (1056)

Làm sao Đông Quận có thể giữ được tài năng xuất chúng như vậy?
Sắc chỉ triệu tập từ kinh đô sẽ đến bất cứ lúc nào.
Rượu ngon nổi tiếng, thơ ca lại tuyệt vời;
Cùng nhau nâng chén Cảm Ngộ trong Vườn Tây, xúc động cho cuộc gặp gỡ này.

(Tự chú : gần đây Ông Mai Chí có cho coi 10 bài Cảm Ngộ nên mới viết Cảm Ngộ bôi trong câu thơ này)

+++++++


Thứ vận đáp Hoạt Châu Mai Long Đồ, đã gửi thơ và rượu hai bài kỳ 2 (1056)

Quận Đông không cản được tài,
Kinh đô sắc chỉ nay mai đến vời.
Thơ hay rượu quý đương thời,
Nâng ly Cảm Ngộ chào mời Vườn Tây.

phanlang

+++++++

+++++++

Trung thư đông sảnh thập vịnh kỳ thập - Tuần thước (1063)

Linh thước song song nhật tự tuần,
Bồi hồi hiên hạm nhược tương thân.
Chủ nhân tố giải vong vinh nhục,
Hà dụng nam nam tống hỉ tần.

Hàn Kỳ

+++++++

Trung thư 中書: tức Trung thư tỉnh 中書省, cơ quan đưa ra kế hoạch, chính sách
của các triều đình cổ.
Bộ máy cai trị tại trung ương thời xưa có : Tam tỉnh 三省, Lục bộ 六部.
Tam tỉnh gồm :
Trung thư tỉnh: đưa ra kế hoạch.
Môn hạ tỉnh 門下省: thảo luận kế hoạch rồi trình lên hoàng đế.
Thượng thư tỉnh 尚書省: thi hành chỉ dụ của hoàng đế.

Dưới Thượng thư tỉnh có 6 bộ:
Lại 吏, Hộ 戶, Lễ 禮, Binh 兵, Hình 刑, Công 工, thực hiện những lệnh cụ thể do
Thượng thư tỉnh đưa xuống.

+++++++



中書東廳十詠其十 馴鵲 (1063)

靈鵲雙雙日自馴，
徘徊軒檻若相親。
主人素解忘榮辱，
何用喃喃送喜頻。

韓琦
詩文索引韓琦-七絶4

+++++++

Mười bài vịnh ở sảnh phía đông Trung thư tỉnh - Chim thước thuần hoá (1063)

Một cặp chim thước được thuần hóa, từ từ mỗi ngày,
Quanh quẩn nơi lan can như thể thân thiết.
Người chủ, muốn quên đi những nỗi vinh nhục,
Thì có ích gì tiếng hót rì rầm như báo tin vui của chúng.

+++++++



Mười bài vịnh ở sảnh phía đông Trung thư tỉnh - Chim thước thuần hoá (1063)


Đã thuần chim thước một đôi,
Lan can quanh quẩn vãng hồi tương thân.
Chủ nhân cố bỏ nhục vinh,
Ích gì tiếng hót chào mừng báo vui.

phanlang

+++++++

+++++++


Giá hạnh Tây Thái Nhất cung, mạch thượng canh giả sất ngưu thanh lệ, tả hữu
giai tiếu chi (1062)


Hoàng tâm mẫn vũ xuất tây quynh,
Thân đảo linh cung trí khiết thành.
Hỗ tất bất tri nông sự khổ,
Liễn tiền tranh tiếu sất ngưu thanh.

Hàn Kỳ

+++++++


駕幸西太一宮陌上耕者叱牛聲厲左右皆笑之(1062)

皇心憫雨出西坰，
親禱靈宮致潔誠。
扈蹕不知農事苦，
輦前爭笑叱牛聲。

韓琦
詩文索引韓琦-七絶4

+++++++


Hoàng đế đến thăm điện Tây Thái Nghĩa, bên vệ đường, người nông dân la hét bò
của họ, những người xung quanh vua cười (1062)

Hoàng đế, với lòng thương dân, rất mong mưa xuống các cánh đồng phía tây
(khô hạn),
Ông đích thân đến cầu nguyện tại cung điện linh thiêng với lòng thành kính
tột cùng.
Những người tháp tùng hoàng đế, không biết đến những khó khăn vất vả của
việc làm nông,
Đã cười trước tiếng la bò (của người nông phu) trước cỗ xe hoàng gia.

+++++++


Hoàng đế đến thăm điện Tây Thái Nghĩa, bên vệ đường, người nông dân la hét bò
của họ, những người xung quanh vua cười. (1062)

Thương dân mong ruộng tây mưa,
Vua thân hành đến điện chùa cầu xin.
Việc nông không biết khó khăn,
Nghe la bò, chúng cười đùa trước xe.

phanlang

+++++++

+++++++

Vãn thu hữu cảm (1064)

Quyện thước xuyên lâm sấn độc thê,
Thử tình duy hữu lão quan tri.
Tây phong nhật khẩn Trùng Dương cận,
Nhẫn đối hoàng hoa bả tửu chi.

Hàn Kỳ

+++++++


晚秋有感 (1064)

倦鵲穿林趁獨棲，
此情唯有老鰥知。
西風日緊重陽近，
忍對黄花把酒巵。

韓琦
詩文索引韓琦-七絶4

+++++++


Cảm xúc cuối thu

Một con chim thước mệt mỏi bay xuyên vào khu rừng, tìm kiếm một chỗ đậu cô đơn,
Cảm giác này chỉ có người góa vợ già mới hiểu.
Gió tây ngày càng mạnh khi tết Trùng Cửu đến gần,
Làm sao không cảm xúc khi cầm chén rượu đứng trước những bông hoa cúc?

+++++++


Cảm xúc cuối thu

Cô đơn chim thước xuyên rừng,
Chỉ già mất vợ mới từng cảm thương.
Gió tây mạnh sắp Trùng Dương,
Nâng ly ngắm cúc sầu vương cuối mùa.

phanlang

+++++++

+++++++

Xuân hàn trình Đề cử Trần Tiến Long đồ (1074)

Xuân hàn nhập nhân cốt,
Bệnh cơ vưu kiến xâm.
Phương viên dục tạm thích,
Phong ác bất khả câm.
Hồi thân phục ủng lô,
Cấm dư nan phát ngâm.
Kỷ nhật dương hòa ân,
Nhất khai sầu tụy tâm.

Hàn Kỳ

+++++++

Trần Tiến 陳薦 (1016-1084): tự Ngạn Thăng 彥升, cử tiến sĩ, được phong Long Đồ
các Trực học sĩ 龍圖閣直學士 thời Tống Thần Tông 宋神宗, bạn động liêu của Hàn Kỳ.

+++++++


春寒呈提舉陳薦龍圖 (1074)

春寒入人骨，
病肌尤見侵。
芳園欲暫適，
風惡不可禁。
回身復擁爐，
噤餘難發吟。
幾日陽和恩，
一開愁悴心。

韓琦
詩文索引韓琦-古風3

+++++++


Bài thơ "Cái lạnh mùa xuân" trình lên quan Đề cử Long đồ học sĩ Trần Tiến (1074)

Cái lạnh mùa xuân thấm đến tận xương tủy,
Đặc biệt hành hạ thân thể ốm yếu của ta.
Ta muốn ra thưởng ngoạn khu vườn thơm ngát một lát,
Nhưng cơn gió lạnh buốt không thể chịu nổi.
Quay trở lại, ta lại co ro bên bếp lửa,
Môi mím chặt, không thể thốt ra một câu than nào.
Ngày nào đó được ánh nắng ấm áp chiếu rọi,
Trái tim buồn bã của ta rồi cũng khai mở.

+++++++



Bài thơ "Cái lạnh mùa xuân" trình lên quan Đề cử Long đồ học sĩ Trần Tiến (1074)

Xuân hàn lạnh thấu xương da,
Cơn đau hành hạ thân ta héo mòn.
Muốn ra thưởng thức vườn thơm,
Nhưng cơn gió ác khiến chân quay về.
Co ro bên bếp nặng nề,
Môi run như thể đá đè tiếng than.
Ngày nào nắng ấm lan tràn,
Tấm lòng buồn bã cũng đang phục hồi.

phanlang

+++++++